Οι Βωμοί διακρίνονται σύμφωνα με την Λατρευτική τους χρήση σε Οικιακούς (Βωμός Καδίσκος εις τον Κτήσιο Δία, Βωμός Ερκείου Διός, Εστία), βωμούς των Ιερών (και των ιδιωτικών) και βεβαίως στους Δημοσίους Βωμούς.
Ως προς τον Θυσιαστικό τους τύπο, οι Βωμοί διακρίνονται σε Αιματηρούς και Αναίμακτους, Έμπυρους καί Άπυρους.
Ο Βωμός, η Θυμέλη, στην Ελληνική θρησκεία είναι ο πυρήνας, γύρω από τον οποίο περιστρέφεται ολόκληρος ο Λατρευτικός Κύκλος. Είναι η Ιερή έδρα, το θεμέλιο που καθορίζει και νοηματοδοτεί την Ελληνική θρησκεία. Είναι αυτός που οριοθετεί και σημαίνει την Ιερότητα του χώρου.
Είναι ο δίαυλος επαφής μεταξύ Θεών, Ηρώων, Χθονίων, Νεκρών και Ανθρώπων. Ο Βωμός δέχεται τις Ιερές Θυσίες και χωρίς αυτόν δεν υφίσταται Λατρεία. Ο Ναός έπεται του Βωμού και είναι κυρίως το κατοικητήριο του Θεϊκού αγάλματος στο ενδότερο μέρος του, τον Σηκό. Με την ανέγερση των Ναών ο Βωμός τοποθετήθηκε κυρίως στην είσοδο της ανατολικής πλευράς του Ναού.
Επειδή ο Βωμός είναι κατασκευή ανθρώπινης δραστηριότητας, πρέπει να καθαριστεί επιμελώς, ν’ αρωματιστεί, να στολιστεί, δηλαδή να προετοιμαστεί καταλλήλως για την Καθιέρωσή του. Η Καθιέρωση μπορεί να γίνει με την πρώτη τελετή ή με συγκεκριμένο τελεστικό Καθιέρωσής του.
Μετά την Καθιέρωσή του, ο Βωμός παραμένει αμετακίνητος και αποτελεί πια τον Ιερό ενδιάμεσο χώρο μεταξύ Θεών και Θνητών.
Κέντρο και καρδιά του Βωμού είναι η εστία του, το Επίπυρον.
Αιματηρός είναι ο Βωμός που δέχεται την Θυσία ζώου.
Αναίμακτος είναι ο Βωμός που δέχεται κυρίως τις Απαρχές, τους πρώτους και εκλεκτότερους καρπούς. Μπορούμε ακόμη να προσφέρουμε άνθη, κερήθρες μελιού, κλήματα, πίτες, γλυκίσματα. Γνωστός Αναίμακτος Βωμός είναι αυτός του Υπατίου Διός μπροστά από το Ερέχθειο.
“Προ της εισόδου του υπάρχει βωμός για τον Ύπατο Δία, όπου δεν γίνονται θυσίες εμψύχων προσφέρουν μόνο πέμματα και δεν συνηθίζουν να χρησιμοποιούν οίνο.”
Παυσανίας, Αττικά.
Έμπυρος είναι ο Βωμός που οι Θυσίες καίγονται πάνω του.
”Έμπύροις τεκμαιρόμενοι παραπειρῶν”, λέει ο Πίνδαρος στους Ολυμπιόνικους.
Άπυρος είναι ο Βωμός που δέχεται θυσίες που δεν καίγονται.
Ανάλογα της Λατρευτικής προσέγγισης, ο Βωμός δομείται ως Υπέργειος, όταν αυτός προορίζεται για Λατρεία των Ολύμπιων Θεών, ως Πρόσγειος για την Λατρεία Ηρώων ή Χθονίων Θεοτήτων και ως Υπόγαιος ή “αντίστροφος” Βωμός για τους Καταχθονίους και τους νεκρούς.
Η Εσχάρα είναι ένας ιδιότυπος ισόπεδος Βωμός, συνήθως μια μεταλλική σχάρα πάνω στην οποία καίγονται θυμιάματα ή ευώδη ξύλα και προσφέρονται ολοκαυτώματα χθονίων θυσιών. Εντός του Οίκου είναι ο τόπος του Εφεστίου Πυρός και βρίσκεται “παρά την Εστίαν”. Είναι εκεί που προσφεύγουν οι Ικέτες αιτούμενοι άσυλο.
“οἱ δ᾿ ὗν εἰσῆγον μάλα πίονα πενταέτηρον
τὸν μὲν ἔπειτ᾿ ἔστησαν ἐπ᾿ ἐσχάρῃ”
Οδύσσεια
Ως προς το σχήμα τους και το υλικό κατασκευής τους, έχουμε Βωμούς από σωρούς λίθων, με τον κορυφαίο και τελευταίο λίθο να καλείται Ερμής, Βωμούς από συσσωρευμένη τέφρα, προϊόν παρελθόντων καύσεων των θυσιαζομένων ιερείων, όπως είναι αυτός του Διός στην Ολυμπία, κεράτινους από τα κέρατα των θυσιαζόμενων ζώων, όπως ο περίφημος Κερατών της Δήλου, και άλλοι από πωρόλιθο, μάρμαρο, πέτρα.
Ο Βωμός μπορεί να είναι κυκλικός, τραπεζοειδής, κυβικός, παραλληλεπίπεδος.
Στην Δημοτελή Λατρεία δεσπόζει ο Ιερέας επί του Βωμού, ο Επιβώμιος, που είναι υπεύθυνος για την άρτια κατάστασή του, τελεί τις θυσίες, τις σπονδές και τις προσφορές.
Ομοβώμιος ή Συμβώμιος είναι εκείνος ο Βωμός που μοιράζονται δύο Θεοί, όπως στην περίπτωση της Δήμητρας και Περσεφόνης.
“αἰτούμεθα ὑμᾶς, θεοὺς τοὺς ὁμοβωμίους καὶ κοινοὺς τῶν Ἑλλήνων ἐπιβοώμενοι”
Θουκυδίδης.
Κοινοβωμία όταν έχουμε κοινή Λατρεία πολλών Θεών, όπως ο περίφημος Βωμός των 12 Θεών στην αγορά των Αθηνών.
“πάντων δ' άνάκτων τῶν δε κοινοβωμείαν σέβεσθε”
Αισχύλος
Μια άλλη κορυφαία λειτουργία του Βωμού είναι αυτή της χρήσης του ως Ασύλου των αδυνάτων και των καταδιωκομένων. Ο Βωμός θεωρείται τότε Ιερός και απαραβίαστος, προέκταση της Θεότητας που προστατεύει τους Ικέτες. Τέτοιοι Βωμοί είναι αυτοί του Ικεσίου Διός, της Ικεσίας Θέμιδος, της Αθηνάς, των Ευμενίδων, του Ποσειδώνα, του Απόλλωνα.
Όσο υπάρχουν πέτρες, εμείς θα υψώνουμε Βωμούς...
