Η Κήδευση, δηλαδή η φροντίδα τήρησης των ταφικών εθίμων, είναι αναπόδραστο καθήκον τού Ελληνικού Έθους. Τα παιδιά οφείλουν να αποδόσουν τις ταφικές τιμές στον αποθανόντα γονέα, όπως ορίζει το Εθιμο για τον Κύκλο του Πένθους, αποδίδοντας τα δίκαια, τα νόμιμα και τα όσια. Οι νεκροί παραμένουν “ωσεί ζωντανοί” και μετά τον θάνατό τους, όσο διατηρούμε την μνήμη τους και αποδίδουμε τις πρέπουσες τιμές προς αυτούς. Το χρώμα που δεσπόζει είναι το μαύρο και το γκρι.
Οποιοσδήποτε τρόπος Ταφής κι αν επιλεγεί, ο νεκρός θα θαφτεί στην αγκαλιά της Γης όπου και ανήκει. Τα μικρά παιδιά είναι καλό να συμμετέχουν, ώστε να εξοικειώνονται με τα Ταφικά Έθιμα και τον Θάνατο.
Τα στάδια της Κήδευσης είναι τρία. Η Πρόθεσις, που περιλαμβάνει και τον Καλλωπισμό του νεκρού, η Εκφορά, η Ταφή με το Περίδειπνο.
Μετά την Ταφή τελούνται τα Τρίτα, που μπορεί να συμπίπτουν, κατόπιν τα Ένατα, τα οποία σηματοδοτούν και την λήξη του πρώτου Κύκλου του Πένθους, αφού την δέκατη ημέρα τελούμε σωματικό και οικιακό καθαρμό και την επομένη επιστρέφουμε στην κοινωνική ζωή του τόπου. Από εκεί και πέρα τελούμε την Τριακάδα, την τριακοστή ημέρα από τον θάνατο, και κλείνουμε τα Ταφικά έθιμα με την Ενιαύσια τελετή αποδίδοντας τιμές στην Μητέρα Γαία και την Μνημοσύνη.
Ο νεκρός μετά και τα Ενιαύσια τιμάται πλέον την ημέρα των γενεθλίων του με συνεστίαση.
Όλες οι προσφορές που αφιερώνονται κατά την διάρκεια του Κύκλου του Πένθους στον τάφο του νεκρού δεν καταναλώνονται.
Καλλωπισμός
Πριν αρχίσουμε τον Καλλωπισμό του νεκρού, τοποθετούμε στην εξωτερική πλευρά της πόρτας έναν κλάδο Κυπάρισσου, εις ένδειξη πένθους.
Κλείνουμε τα μάτια και το στόμα του νεκρού. Ο Καλλωπισμός ξεκινά με το λουτρό του νεκρού και το μύρωμα του σώματος. Ντύνουμε τον νεκρό με λινό λευκού χρώματος ή αναλόγου ποιότητος ύφασμα που εξασφαλίζει την επισημότητα και την διαφύλαξη της αξιοπρέπειας του νεκρού, το στολίζουμε με ταινίες, κοσμήματα, άνθη, που αποτελούν νεκρική θυσία. Στην κεφαλή του νεκρού τοποθετούμε προσκέφαλο.
Ο νεκρός στεφανώνεται με στέφανο μυρτιάς, δρυός, χαλκού, αργύρου, χρυσού ή ανθέων εποχής, τιμώντας τον, τώρα που έφτασε στο τέλος της ζωής του και πλήρωσε το νήμα της Μοίρας.
Τοποθετούμε κάτω από την γλώσσα του νεκρού τον Οβολό, ως αντίτιμο των Πορθμείων για το πέρασμα του Αχέροντα, όταν ο Ψυχοπομπός Ερμής παραδίδει τις ψυχές στον έτερο Ψυχοπομπό Χάροντα. Καλύπτουμε το πρόσωπο του νεκρού με την Καλύπτρα από λευκό λινό ύφασμα, αφού ολοκληρωθεί ο χαιρετισμός του νεκρού από όλους τους συμμετέχοντες.
Πρόθεσις
Κατά την Πρόθεση, τοποθετούμε τον νεκρό στην κλίνη με τα πόδια στραμμένα προς την θύρα. Προσφέρουμε στον νεκρό μελιττούτα, πλακούντα με μέλι.
Προετοιμάζουμε ευπρεπώς τον χώρο, τον αρωματίζουμε επιμελώς, τον στολίζουμε με άνθη και υποδεχόμαστε τους συγγενείς και φίλους για τον χαιρετισμό του νεκρού. Ο χαιρετισμός αρχίζει με την ύψωση του δεξιού χεριού, με την παλάμη στραμμένη ελαφρώς προς τα ‘πάνω προς τον νεκρό, εκφωνώντας το όνομά του και ακολουθούν τα συλληπητήρια. Η Πρόθεση διαρκεί μια ημέρα και σ’ αυτήν εκδηλώνεται ο θρήνος και ο αίλινος (μοιρολόι).
Έξω από την θύρα του σπιτιού τοποθετούμε πήλινο αγγείο με νερό, ώστε να πλύνουν τα χέρια τους κατά την έξοδό τους όσοι ήρθαν σ’ επαφή με τον νεκρό.
Εκφορά
Την Τρίτη ημέρα γίνεται η Εκφορά του νεκρού, η μετάβαση δηλαδή στον τόπο της Ταφής του.
Η νεκρική Πομπή, το ιερό καθήκον της συνοδίας του θανόντος υπό συγγενών και φίλων, ξεκινά κατά το Έθος με την δύση του Ηλίου ή στο λυκαυγές (χάραμα). Η Πομπή είναι σιωπηλή, ο νεκρός είναι πλήρως σκεπασμένος. Προπομπός μπαίνει μια γυναίκα του στενού Οικιακού Κύκλου μεταφέροντας το αγγείο των χοών, οι αυλητές, ο νεκρός, οι στενοί συγενείς κι ακολουθούν οι φίλοι και γνωστοί του.
Ταφή
Η Πομπή καταλήγει στο επιλεγμένο κομμάτι Γης που θα θαφτεί το σώμα ή η τέφρα του νεκρού. Εδώ δέχεται τις τελευταίες τιμητικές προσφορές από τους παρισταμένους. Οι στενοί συγγενείς θυσιάζουν τα μαλλιά τους αλλά και όποιος άλλος του ευρύτερου κύκλου επιθυμεί. Μαζί με τον νεκρό θάβονται τα υφάσματα, τα σεντόνια, το προσκέφαλο και όλος ο στολισμός του Καλλωπισμού του.
Όλοι οι ύμνοι απαγγέλονται χαμηλόφωνα.
Ο οικειότερος του νεκρού επικαλείται τον Ψυχοπομπό Ερμή.
Χοές Οίνου,Ύδατος.
Θυμίαμα στύρακα, δυόσμου, ξερής δάφνης.
Επικαλούμαι τον υιό της Μαίας και του Διός
τον Ψυχοπομπό Ερμή,
που κρατά στα χέρια του όμορφο χρυσό ραβδί
που οδηγεί τις ψυχές των νεκρών στον Άδη.
Διότι εσύ Θεέ έχεις την τιμή να συνοδεύεις
τις ψυχές κατά την αέναη πορεία τους προς
τον τρίτατο Άδη.
Είθε θεέ να οδηγήσεις με την Ιερή σου ράβδο την ψυχή του/της “όνομα” (τρις),
στα Ηλύσια Πεδία,
τόπο καθαρό, με αύρες εαρινές και όμορφες Μυρτιές
γεμάτο χαρούμενες φωνές και χορούς,
με σεμνά ιερά ακούσματα και όσια θεάματα.
Ακολουθεί η αναφορά στην αλληλουχία διάσπασης των ζωτικών μας στοιχείων.
Χοές μελιού και ύδατος.
Θυμίαμα λιβάνου, προσφορά πλακούντος μελιού.
Το πυρ ζει τον θάνατο της γης
και ο αέρας ζει τον θάνατο του πυρός,
το νερό ζει τον θάνατο του αέρα
και η γη τον θάνατο του νερού.
Ο θάνατος της γης είναι να γίνει νερό,
ο θάνατος του νερού είναι να γίνει αέρας
και του αέρα να γίνει πυρ και το πυρ να γίνει αιθήρ.
Χαιρετισμός του νεκρού
Χοή γάλατος και μέλιτος.
Χαίρε αγαπημένε-η “όνομα” (τρις)
θα ζεις στην μνήμη μας δια βίου.
Θα σε μνημονεύουμε και θα σε τιμούμε, όπως σου αξίζει.
Λάβε κραταιά Περσεφόνη, τον/την “όνομα” (τρις)
κάθε ομορφιά σε σένα καταλήγει.
Το σώμα του νεκρού θάπτεται κατ έκταση σε ύπτια θέση, με τα πόδια τεντωμένα και τα χέρια είτε στα πλάγια του σώματος είτε διπλωμένα στο στήθος, στον άξονα Ανατολής και Δύσης, με το κεφάλι στη Δύση και τα πόδια στην Ανατολή ή το αντίστροφο.
Αν το σώμα έχει αποτεφρωθεί τοποθετείται σε τεφροδόχο και θάπτεται κάθετα στο χώμα ή τοποθετείται σε θυρίδα (κόχγη).
Στην συνέχεια ακούγονται οι Επιτάφιοι λόγοι υπέρ του νεκρού, με χοές ύδατος και μέλιτος, καθώς καίγονται λιβάνια και αρώματα. Προσφέρονται μικρές στρογγυλές πίτες σίτου με ρόδι, τα κόλλυβα.
Κατά την αποχώρηση, όλοι οι παρευρισκόμενοι πλένουν τα χέρια τους από το αρμόζον αγγείο ύδατος, το οποίο σπάζεται, αφού έχουμε χύσει το περιεχόμενο του δυτικά του τάφου, προφέροντας:
Καθαρμός για σένα, όπως σου πρέπει και σού αρμόζει.
Περίδειπνο
Μετά την ολοκλήρωση της Ταφής, οι πενθούντες, μαζεύονται στο σπίτι του νεκρού για να τους προσφερθεί το Περίδειπνο, δηλαδή το νεκρικό κοινό δείπνο, και γίνονται Εύδειπνοι. Στον Δείπνο, μνημονεύουμε τον νεκρό για όλα τα καλά του βίου του. Ο Οίκος έχει καθαριστεί επιμελώς και αρωματισθεί αναλόγως. Το Περίδειπνο, τερματίζει μια περίοδο νηστείας τριών ημερών από τον θάνατο.
Ό,τι ψυχίο πέσει από το τραπέζι το μαζεύουμε σε κατάλληλο σκεύος και το προσφέρουμε κατά τα Ένατα στον τάφο του νεκρού.
Τρίτα
Τα Τρίτα κατά την Παράδοση συμπίπτουν με την Ταφή. Αν για οποιοδήποτε λόγο ο νεκρός θαφτεί νωρίτερα, ακολουθείται η παρακάτω απόδοση τιμών:
Εις Πλούτωνα
Χοές Οίνου, ύδατος και υδρόμελου.
Θυμίαμα λιβάνου και ναρκίσσου, προσφορές ροδιού.
Στον ιερό βλαστό του Κρόνου και της Ρέας εύχομαι
που κρατά τα κλειδιά της Γης, τον Έσπερο Θεό.
Συ, που κυριαρχείς στους θνητούς δια του θανάτου.
Που αποδίδεις τα δίκαια στους νεκρούς
και χαίρεσαι με τα ιερά σεβάσματα.
Σε,καλώ να υποδεχθείς με ευμένεια την/τον “όνομα” (τρις)
στον ιερό σου τόπο.
Με το πέρας της τελετής, πλένουν όλοι τα χέρια τους στο κατάλληλο αγγείο που περιέχει νερό αρωματισμένο με μύρο. Το περιεχόμενο του αγγείου χύνεται δυτικά του τάφου, προφέροντας:
Καθαρμός για σένα, όπως σου πρέπει και σού αρμόζει.
Ένατα
Στα Ένατα, τιμούμε τον νεκρό με άνθη και μικρές στρογγυλές πίτες σίτου με ρόδι, τα κόλλυβα.
Επικαλούμαστε τον Ψυχοπομπό Ερμή.
Χοές Οίνου,Ύδατος.
Θυμίαμα στύρακα, δυόσμου, ξερής δάφνης.
Επικαλούμαι τον υιό της Μαίας και του Διός
τον Ψυχοπομπό Ερμή,
που κρατά στα χέρια του όμορφο χρυσό ραβδί
που οδηγεί τις ψυχές των νεκρών στον Άδη.
Διότι εσύ Θεέ, έχεις την τιμή να συνοδεύεις
τις ψυχές κατά την αέναη πορεία τους προς
τον τρίτατο Άδη.
Είθε θεέ να οδηγήσεις με την Ιερή σου ράβδο την ψυχή του/της “όνομα” (τρις)
στα Ηλύσια Πεδία,
τόπο καθαρό, με αύρες εαρινές και όμορφες Μυρτιές
γεμάτο χαρούμενες φωνές και χορούς,
με σεμνά ιερά ακούσματα και όσια θεάματα.
Με το πέρας της τελετής, πλένουν όλοι τα χέρια τους στο κατάλληλο αγγείο με νερό. Το περιεχόμενο του αγγείου χύνεται δυτικά του τάφου, προφέροντας:
Καθαρμός για σένα, όπως σου πρέπει και σού αρμόζει.
Τριακάς
Την τριακοστή ημέρα από τον θάνατο τιμούμε τον νεκρό με άνθη, μελόπιτα και γαλατόπιτα. Θυμιάζουμε με ξερή δάφνη, κυπάρισσο και κέδρο.
Επικαλούμαστε την Δαδοφόρο Εκάτη
Χοές Οίνου, ύδατος κι ελαίου,
θυμίαμα κρόκου.
Ἑκάτη Φωσφόρε, Νυκτὸς μεγαλοκόλπου θύγατερ
Κροκόπεπλη που φροντίζεις τις ψυχές των νεκρών.
παντός κόσμου κλειδούχε άνασσα.
Χαίρε Εκάτη προθυραία, μεγαλοδύναμε, ενοδία Νύμφη.
Είθε θεά να προστατεύεις την ψυχή της/του “όνομα” (τρις)
Με το πέρας της τελετής, πλένουν όλοι τα χέρια τους στο κατάλληλο αγγείο με νερό. Το περιεχόμενο του αγγείου χύνεται δυτικά του τάφου, προφέροντας:
Καθαρμός για σένα, όπως σου πρέπει και σού αρμόζει.
Με την Τριακάδα λήγουμε τον δεύτερο κύκλο του Πένθους.
Ο Τάφος
Αφού έχει ολοκληρωθεί και η Τριακάδα, οφείλουμε να διακοσμήσουμε τον χώρο ταφής. Πάνω στο χώμα που σκεπάζει τον νεκρό μπορούμε να φυτέψουμε άνθη σχηματίζοντας έναν μικρό περίβολο ή να τον σκεπάσουμε με βότσαλα και να τον στολίσουμε με ανθοστήλες. Στην κορυφή του Τάφου, που βρίσκεται και η κεφαλή του νεκρού, υψώνουμε μαρμάρινη Επιτύμβια στήλη. Στην βάση της στήλης χαράσσεται το όνομα του νεκρού, ενώ στο επάνω μέρος μπορούμε να χαράξουμε μια απεικόνιση που επιθυμούσε ο αποβιώσας ή κάποια αγαπημένη του ρήση ή απλά ν’ αναφέρουμε ότι εδώ κείτεται ο θανόντας. Στην Επιτύμβια στήλη μπορούμε να κρεμάσουμε ύφασμα λινό, το οποίο να πέφτει πλούσιο στις άκρες του ή φαρδιές τανίες, κάθετα της στήλης, χρώματος πορφυρού ιώδους, πράσινου, κυανού, μαύρου.
Διακοσμούμε επίσης τον Τάφο με στεφάνους συνήθως Μυρτιάς.
Η επίσκεψη στον Τάφο δεν τελειώνει με την Τριακάδα, αλλά συνεχίζεται κανονικά, σε τακτά χρονικά διαστήματα, ώστε να διατηρήσουμε την επικοινωνία με τον θανόντα και βεβαίως να διατηρούμε τον Τάφο του σε άριστη κατάσταση.
Ενιαύσια
Με την ολοκλήρωση ενός έτους από τον θάνατο, τελούμε τα Ενιαύσια στον τόπο Ταφής, εκεί που η θύμηση είναι έντονη.
Αφιερώνουμε μικρές στρογγυλές πίτες σίτου με ρόδι, τα κόλλυβα, κλάδους ελιάς, στεφάνια, άνθη, χοές ελαίου, μέλιτος και γάλατος. Ευχαριστούμε την Μητέρα Γαία για την φιλοξενία στην αγκάλη της, του νεκρού μας κι επικαλούμαστε την Μνημοσύνη την Μητέρα των Μουσών, να δώσει βάθος στην μνήμη μας.
Προσκαλούμε την Μνημοσύνη
χοή ύδατος
θυμίαμα λιβάνου
Την Πυρόξανθη Μνημοσύνη επικαλούμαι,
την Κόρη τ' Ουρανού και της Γαίας,
την ομόλεκτρο σύζυγο του Διός
που εννιά νύχτες πλάγιασε μαζί του
και τις εννέα Μούσες του χάρισε
αιώνια να τον υμνούν.
Θεά που χαρίζεις την πανίσχυρη μνήμη
στους θνητούς και αυξάνεις τον λογισμό τους
άσβεστη διατήρησε την μνήμη μας
ώστε να τιμούμε τον/την όνομα
όσο βλέπουμε το φώς του Ήλιου.
Επικαλούμαστε την τροφό των πάντων Γαία
χοές Οίνου, γάλατος κι ελαίου, προσφορές καρπών,
θυμίαμα αρωμάτων.
Παμμήτωρα Γαία, σύζυγε τ' Ουρανού
κραταιά έδρα του αθανάτου Κόσμου
Πάντροφε, Πανδώτειρα, Μάντισσα
Σεβαστή πολύανθη θεά
με την ευτυχισμένη μοίρα.
Θεά Γαία, χυτή Γαία
ήλθαμε να σ' ευχαριστήσουμε
και να αποδώσουμε τις τιμές
που σου αρμόζουν,
για την φιλοξενία που χαρίζεις στον/στην “όνομα” (τρις)
Με την ολοκλήρωση και του τελευταίου Κύκλου του Πένθους, μνημονεύουμε και τιμούμε τον νεκρό μ’ εορταστικό γεύμα την ημέρα των γενεθλίων του.