Η Λατρεία, δηλαδή η Ευσέβεια στην πράξη, είναι για τον Έλληνα άνθρωπο συνυφασμένη με όλες τις εκδηλώσεις του βίου του. Η θρησκεία, χωρίς βέβαια η έννοια να είναι επαρκής ώστε να αποδόσει πλήρως τον ευσεβή κύκλο του Έλληνα, επηρεάζει κατ’ ουσίαν την ζωή του, προσδίδοντάς της Ιερότητα και ταυτότητα. Ακόμη κι αυτό που σήμερα καλούμε “κοσμικό” ορίζεται σε άμεση αναφορά με το Ιερό. Διάκριση μεταξύ τους δεν υπάρχει, αλλά αλληλοσυμπληρώνονται και συμπλέουν στο Ελληνικό Σύμπαν.
Η Θρησκεία του Έλληνα καθορίζει το πεπρωμένο του και χωρίς αυτήν χάνει την ταυτότητά του και αλλοιώνεται η ύπαρξή του. Ιερά βιβλία, θεολογικά δόγματα απουσιάζουν από αυτήν. Σπουδάζεται μέσω του Λατρευτικού βιώματος, ξεκινώντας από την Οικιακή Λατρεία, την Δημοτελή (Δημόσια) και τα Μυστήρια. Ο όρος Δημοτελής Λατρεία είναι πιο κοντά στην θρησκευτικότητα, αφού αφορά καθαυτήν την Λατρευτική πράξη. Ο Λαός πια αναλαμβάνει τη Δημόσια Λατρεία, μετέχει πανδήμως σ’ αυτήν, ασκεί Ιερατικά καθήκοντα και εγκρίνει τ’ αναγκαία έξοδά της καθ’ αυτά. Ο όρος Πολιτειακή ή Πολιτική Λατρεία έχει περισσότερο πολιτικό περιεχόμενο, αφορά δηλαδή το πως χειρίζεται τα θέματα θρησκείας η Πόλη.
“καὶ ξυνοίκια ἐξ ἐκείνου Ἀθηναῖοι ἔτι καὶ νῦν τῇ θεῷ ἑορτὴν δημοτελῆ ποιοῦσιν.”
Θουκιδίδης
“ἢν θυσίη τις δημοτελὴς ποιῆται, πρώτους ἐπὶ τὸ δεῖπνον ἵζειν τοὺς βασιλέας “
Ηρόδοτος
“λέγει δε νυν περί Απατουρίων, εορτής επισήμου δημοτελούς”
Αριστοφάνης
Στην Λατρευτική Παράδοση της Αρχαίας Αθήνας, πάντα σε συνδυασμό με την κατά εποχήν δομή της Πολιτείας, συναντούμε επίσης την Λατρεία των Γενών, με βάση τον κοινό πρόγονο, από τα οποία Γένη προέρχονταν οι Ιερείς των Θεών στα προκλασικά χρόνια, των Φρατριών, με ισχυρή θρησκευτική παρουσία και δικά τους Ιερά, με δικαίωμα περιουσίας, στις οποίες δεσπόζουν ο Φράτριος Δίας και η Φρατρία Αθηνά, των Φυλών, με βάση τον κοινό προγονικό Ήρωα και Λατρευτικό περιεχόμενο περίπου ίδιο με αυτό των Φρατριών και των Δήμων, με μεγάλη Δημοτική Λατρεία.
Σ' έναν κόσμο απρόβλεπτο, ασταθή, γεμάτο συγκρούσεις, η Δημοτελής Λατρεία προσφέρει σταθερότητα, βεβαιότητα, συνοχή, συνάφεια, ισοτιμία των θυσιών. Είναι ζωτικής σημασίας για την Πολιτεία και βασικός παράγοντας της ομαλής λειτουργίας της. Η Δημοτελής Λατρεία καθορίζει την ταυτότητα και την αυτονομία της Πολιτείας.
Η Δημοτελής Λατρεία συνδέεται άμεσα με το Ιερό Σεληνιακό Ημερολόγιο που καθορίζει τον Λατρευτικό της Κύκλο, ορίζοντας τις ιερές ημέρες απόδοσης τιμών σε Θεούς και Ήρωες.
Το ημερολόγιο μιμείται τις Μυθικές και θρησκευτικές ρίζες του κόσμου μας, συνδέοντάς τες με τις κοινωνικές κι εθιμικές εκδηλώσεις. Εκφράζει την προσπάθεια του ανθρώπου ν’ αποτυπώσει τον Κυκλικό χρόνο της Φύσης και των Μύθων, της αέναης επιστροφής, σε μια ομαδοποίηση που περιλαμβάνει τριετηρίδες, πενταετηρίδες, Ολυμπιακούς αγώνες και αιώνες.
Ουσιαστικοί σταθμοί στην συγκρότηση του Ελληνικού Ημερολογίου ήταν η αφετηριοποίησή του και η περιοδολόγησή του (ημέρα 24 ωρών, 29 ή 30 ημερών, εμβόλιμος μήνας). Ο Τίμαιος ο Ταυρομενίτης, στις αρχές του 3ου αιώνα π.κ.χ. ορίζει τους Ολυμπιακούς αγώνες του 776 ως αφετηρία του ημερολογίου, δίνοντας του γραμμικότητα.
Κορυφαία πράξη της Δημοτελούς Λατρείας είναι η Θυσία, που χωρίς αυτήν η τελετουργία είναι κενή λόγου, όπως μας διασώζει ο Σαλούστιος στο “Περί των Θεών και του Κόσμου”:
“Αι προσευχαί χωρίς θυσίας είναι κενοί λόγοι, ενώ εκείναι που συνοδεύονται δια θυσιών, είναι λόγοι έμψυχοι, διότι ο λόγος ενισχύει την ζωήν και η ζωή εμψυχώνει τον λόγον “.
Η Δημοτελής Θυσία εξασφαλίζει την ισότιμη θυσιαστήρια διανομή των θυομένων, ενισχύοντας τη συλλογικότητα και τους δεσμούς των Πολιτών.
Η Θυσία λαμβάνει μέρος στο ιερό κέντρο της Ελληνικής Λατρείας, τον Βωμό, τη Θυμέλη και αφιερώνεται στους Θεούς πριν καταναλωθεί, καλώντας τους να γίνουν ομοτράπεζοί μας.
Η εύτακτη διανομή των Θυσιών εκφράζει την συνοχή και την αλληλεγγύη που προσφέρει η Πολιτεία στους Πολίτες της.
Για την Θυσία θα αφιερώσουμε ένα εκτενέστερο κείμενο, όπως και για όλες τις λατρευτικές πρακτικές που αφορούν τη Δημοτελή Λατρεία.