ΑΣΚΛΗΠΙΕΙΑ

Η Λατρεία του Ασκληπιού έχει αφετηρία την Θεσσαλία και την σημαντική πόλη της Τρίκκης (Τρίκαλα) της Θεσσαλικής Τετραρχίας της Εστιαιώτιδος, όπου υπάρχει το “αρχαιότατον και επιφανέστατον” Ασκληπιείον κατά τον Στράβωνα. Από εκεί η Λατρεία του Θεού πέρασε στην Πελοπόννησο και κυρίως στην Επίδαυρο, που έγινε η Μητρόπολη των Ασκληπιείων. Στην Επίδαυρο o Ασκληπιός αποθεώθηκε και η εξάπλωση της Λατρείας του εξαπλώθηκε ραγδαία. Υπολογίζονται πάνω από 500 Ασκληπιεία στον Ελληνικό Κόσμο.
Στην Αθήνα η Λατρεία του έφθασε το 420 π.κ.χ. και πρώτος Ιερέας του Θεού αξιώθηκε ο μεγάλος Τραγωδός Σοφοκλής, ήδη Ιερέας του Ιαματικού Ήρωα Αμύνου με Ιερό Περίβολο, το Αμύνειον, στην Νότια κλιτύ της Ακροπόλεως. Ο Σοφοκλής φιλοξένησε τον Βωμό του Θεού στον περίβολο της οικίας του και τα πρώτα Ασκληπιεία εορτάσθηκαν εκεί, μέχρι να ολοκληρωθεί το Ασκληπιείο δίπλα από το Θέατρο του Διονύσου. Ο Σοφοκλής για την ευσεβή αυτή πράξη του ηρωοποιήθηκε μετα τον θάνατό του, λαμβάνοντας το όνομα Δεξίων, λόγω του ότι δεξιώθηκε τον Θεό. Έτσι στο Αμύναιο έχουμε τριπλή Λατρεία του Ασκληπιού, του Άμυνου και του Δεξίονα. Ο Ποιητής συνέθεσε κι έναν Παιάνα ύστερα από επιθυμία του Θεού που έγινε διάσημος και άδονταν για αιώνες. Οι Παιάνες είναι αναπόσπαστο μέρος της Λατρείας του κι έχουν σκοπό να ευφράνουν, να ευχαριστήσουν τον Θεό και να χτίσουν μια σχέση αμοιβαιότητας και κυρίως ευγνωμοσύνης των Ικετών του.

“Ἀσκληπιὸς δέ, οἶμαι, οὗτος ἐγγὺς παιᾶνα που παρεγγυῶν γράφει”.

Το πρώτο βέβαια Ασκληπιείο στην Αττική Γη είναι αυτό του Πειραιώς, αφού στον λιμένα της Ζέας αποβιβάστηκε ο Θεός από την Επίδαυρο, με αυτοτελή Λατρεία του Ασκληπιού.
Τα Ιερά του Ασκληπιού έχουν την ιδιαιτερότητα να είναι προσβάσιμα καθημερινώς, αντιθέτως με τ’ άλλα Ιερά που ανοίγουν κατά την περίοδο των εορτών του εκάστοτε Θεού.
Η Λατρεία του Ασκληπιού φιλοξενεί ένα ολόκληρο Πάνθειον Ιαματικών Θεοτήτων που συνλατρεύονται, ανάλογα τον τόπο και την θεραπευτική μέθοδο ή απολαμβάνουν αυτοτελή Λατρεία.
Ξεκινώντας από τον πατέρα του Απόλλωνα, την σύζυγό του Ηπιόνη, τους Ασκληπιάδες Μαχάωνα και Ποδαλείριο, την Σώτειρα Υγιεία, την θεραπεύτρια Ιασώ, την Ακεσώ που επουλώνει τις πληγές, την Πανάκεια που θεραπεύει κάθε νόσο και συνδέεται με την Βοτανολογία, την Αίγλη που δίνει την λάμψη της υγείας ύστερα από ασθένεια. Ο ίδιος ο Ασκληπιός φέρει την προσωνυμία Αιγλαπιός. Ο Τελεσφόρος, ο επικαλούμενος και Σωτήρας, εποπτεύει τη διαδικασία της ανάρρωσης και είναι υπεύθυνος για το αίσιον τέλος της θεραπευτικής διαδικασίας. Ο Ιερός αυτός ενδιάμεσος του Θεού απεικονίζεται με τη μορφή μικρού παιδιού, καλυπτόμενου με ιμάτιο το οποίο φέρει κωνικό κάλυμμα κεφαλής. Ο Ιανίσκος, υιός του Ασκληπιού, ο οποίος αναπαρίσταται ως εφτάχρονος Παίς, προστάτης της ίασης των παιδιών.

Ο Θεός χαίρει πολλών Λατρευτικών επιθέτων επίκλησης, όπως Σωτήρ, Συγγνώμων με την έννοια του ευνοϊκού, Παιάν, Άναξ, Μάκαρ, Αλεξίπονος, Παιήων, Ιητήρ, Επήκοος δηλαδή αυτός που δίνει σημασία στις επικλήσεις, Εύκολος με την έννοια του φιλικού και καλοκάγαθου, Ήπιος, Φιλόλαος, Πυρφόρος και πλήθος άλλων Λατρευτικών προσφωνήσεων.

Ο Ασκληπιός εντάσσει στην Λατρεία του Ιερά ζώα, όπως ο Όφις, το εμβληματικότερο αυτών, μετέχων δε και στη θεραπεία. Τ’ Ασκληπιεία φυλάσσουν σε Ιερούς χώρους όφεις, οι οποίοι χαρακτηρίζονται “πράοι”. Η ίδρυση ενός νέου Ασκληπιείου απαιτούσε την αποστολή ενός Ιερού Όφεως ύστερα από σχετικό αίτημα στο Ασκληπιείο της Επιδαύρου. Ο Όφις σε πολλές περιπτώσεις επέλεγε και το καταλληλότερο σημείο που θα ιδρύονταν Ασκληπιείο, όπως αυτό της Ρώμης.
Ο ίδιος ο Ασκληπιός εμφανίζεται με την μορφή Πράου Όφεως, δείχνοντας τη σύνδεσή του με τις χθόνιες ιαματικές δυνάμεις της Γαίας. Σε Επιδαύρια επιγραφή σώζεται η προσφορά Ολοκαυτώματος στον Θεό, όπως αρμόζει σε Χθόνιες Θεότητες.

Ο Αιλιανός στο “Περί ζώων ιδιότητος” μας λέει:
“Ὁ παρείας ἢ παρούας ῾οὕτω γὰρ Ἀπολλόδωρος ἐθέλεἰ πυρρὸς τὴν χρόαν, εὐωπὸς τὸ ὄμμα, πλατὺς τὸ στόμα, δακεῖν οὐ σφαλερός, ἀλλὰ πρᾶος. ἔνθεν τοι καὶ τῷ θεῶν φιλανθρωποτάτῳ ἱερὸν ἀνῆκαν αὐτόν, καὶ ἐπεφήμισαν Ἀσκληπιοῦ θεράποντα εἶναι οἱ πρῶτοι ταῦτα ἀνιχνεύσαντες”. 
και ο Παυσανίας:
"Δράκοντες δε οι λοιποί και έτερον
γένος εν τω ξανθότερον ρέπον της χροάς ιεροί μεν του
Ασκληπιού νομίζονται και εισίν ανθρώποις ήμεροι".

Ο Σκύλος είναι επίσης Ιερό Ζώο του Θεού αφού, σύμφωνα με τον Επιδαύριο Μύθο, ο σκύλος του βοσκού Αρεθάνα φύλαγε και προστάτευε τον Ασκληπιό ως βρέφος, μετά την έκθεσή του στους πρόποδες του όρους Μύρτιου από τη μητέρα του Κορωνίδα.
Τα Ιερά Σκυλιά ζουν στ’ Ασκληπιεία και μετέχουν κι αυτά στις θεραπείες.
Ο Αιλιανός πάλι μας λέει ότι τα φίδια και τα σκυλιά έχουν την ικανότητα της πρόβλεψης λοιμών και σεισμών καθώς επίσης ότι μπορούν ν’ ανιχνεύσουν τα σημεία που ο άνεμος είναι υγιεινός και το καταλληλότερο εύφορο έδαφος.
Η Αίγα, βύζαξε τον Θεό πάνω στο Μύρτιο, και γι’ αυτό τον λόγο δεν επιτρέπεται θυσία της στο Ιερό.
Η Χήνα, η Τρυγώνα και βέβαια ο Κόκκορας που είναι η κύρια ιδιωτική θυσία στον Θεό.

Οι Ιατροί που φέρουν την τιμητική προσωνυμία Ασκληπιάδες, προσφέρουν στον Θεό και την Υγίεια δημόσιες θυσίες υπέρ των ασθενών τους κι αυτοί με την σειρά τους ευχαριστούν δημόσια τον Θεό για την ίασή τους και προσφέρουν θυσίες.

Ο Ασκληπιός συνδέεται και με τα Ελευσίνια Μυστήρια, ιδιαιτέρως δε με την Δήμητρα. Τα Επιδαύρια εορτάζονται την 4η ημέρα των Μεγάλων Μυστηρίων και είναι αφιερωμένα στην μύηση του Θεού. Την ημέρα αυτή θυσιάζεται Ταύρος από τον Ιερέα του Ασκληπιού στην Αθήνα, όπως αναφέρεται σ’ επιγραφή από το Ασκληπιείο της Πόλεως.

“τοῦτο μὲν γὰρ Ἀθηναῖοι, τῆς τελετῆς λέγοντες Ἀσκληπιῷ μεταδοῦναι, τὴν ἡμέραν ταύτην Ἐπιδαύρια ὀνομάζουσι καὶ θεὸν ἀπ᾽ ἐκείνου φασὶν Ἀσκληπιόν σφισι νομισθῆναι
Παυσανίας

Στους σκοτεινούς καιρούς της χριστιανικής εισβολής, ο Ασκληπιός έγινε “ο τελευταίος Πρόμαχος της αρχαίας θρησκείας”, όπως επισημαίνει ο αρχαιολόγος Παναγής Καββαδίας και τα Ασκληπιεία έγιναν τα τελευταία καταφύγια της Λατρείας των Θεών.

ΤΕΛΕΤΗ ΑΣΚΛΗΠΙΕΙΩΝ

Η Τελετή προς τιμήν του Θεού ξεκινά με Πομπή, επικεφαλής της οποίας τίθεται ο Ιερέας του Θεού με συμπαραστάτρια την Ιέρεια της Υγιείας. Οι συντελεστές της εορτής καθώς και όλοι οι συμμετέχοντες φορούν λευκά ιμάτια με ζώνη. Όσοι και όσες διαθέτουν μακριά κόμη την αφήνουν ελεύθερη στους ώμους. Ο Ιερέας του Ασκληπιού στεφανώνεται με Στέφανο Ελαίας και της Υγίειας με Στέφανο Δάφνης.

ΑΝΟΙΓΜΑ

Κλύτε Θεοί Ιητήρες
Ασκληπιέ και περιπόθητη Υγιεία.
Είθε να παύσετε τας χαλεπάς νόσους
Χαρίζοντας υγιεία στο σώμα, στον νου και στην ψυχή μας.

Σπονδή Ύδατος

ΥΜΝΟΣ ΠΛΗΘΩΝΟΣ

Ας μην παύσω ώ Μάκαρες Θεοί,
να σας χρωστώ ευγνωμοσύνη,
για όλα τ' αγαθά που από εσάς λαμβάνω
και έχω λάβει με χορηγό τον Ύπατο Δία.
Ας μην παραμελήσω,
αναλόγως της δύναμης μου
το καλό του γένους μου.
Το να υπηρετώ πρόθυμα το κοινό καλό,
αυτό ας θεωρώ και δικό μου μεγάλο όφελος.
Ας μην γίνομαι αίτιο κανενός κακού,
από αυτά που τυχαίνουν στους ανθρώπους,
αλλά καλού, όσον δύναμαι,
ώστε να γίνομαι κι εγώ ευτυχής,
ομοιάζοντας σ' εσάς.

ΥΜΝΟΣ ΥΓΙΕΙΑΣ

Σπονδή Ύδατος
Θυμίαμα λιβάνι και βότανα
Προσφορά πλακούντα μελιού και ελαίου

Κλύθι, μάκαιρα Υγεία
Περιπόθητη, αξιέραστη βασίλισσα των πάντων.
Από σένα ανθοφορεί κάθε σπίτι και γεμίζει χαρά,
από σένα και οι ίδιες οι τέχνες ακμάζουν.
Εσένα ποθεί ο κόσμος Ω Άνασσα
Αειθαλή, πολύευχη, θνητών ανάπαυμα.
Έλα θεά που χωρίς εσένα
όλα ανώφελα είναι
και χάρισε στους Ικέτες σου
υγεία και βίο ευτυχή.

ΥΜΝΟΣ ΑΣΚΛΗΠΙΟΥ

Σπονδή Οίνου και Ύδατος
Θυμίαμα: λιβάνι
Προσφορές: Στέφανοι Δάφνης και Ελαίας - 
Πλακούντες μελιού και ελαίου

Χαίρε Ιητήρ πάντων Ασκληπιέ,
Φοίβου Απόλλωνος, θάλλος αγλαότιμον
και της σεβαστής Κορωνίδος Υιέ.
Που θέλγεις τα εκ των νόσων
παθήματα των ανθρώπων.
Κραταιέ, Ηπιόδωρε, νόσων Ιητήρα
Ελθέ μάκαρ Σωτήρ.
Κατέπαυσε τας χαλεπάς νόσους και δώσε στους ικέτες σου
παύση πόνων και ευεξία.

Ήπιος κι Ευμενής φανερώσου στην Πόλη μας Θεέ
Χάριζε υγίεια, ευδαιμονία, ευνομία και ειρήνη.

ΠΑΙΑΝ ΑΣΚΛΗΠΙΟΥ

Ήπιος έσσο μάκαρ
Ιέ, ώ ιέ Παιάν.
Χαίρε βροτοίς
Θεέ ιέ Παιάν.

Ιέ ώ ιέ, ιέ, ιέ Παιάν

Πάντων Ιητήρα
Ιέ, ώ ιέ Παιάν.
Θεραπευτή των νόσων
Ιέ, ώ ιέ Παιάν.

Ιέ ώ ιέ, ιέ, ιέ Παιάν.

Αγαθέ Πυρφόρε
Ιέ, ώ ιέ Παιάν.
Άνακτα Παιάνα
Ιέ, ώ ιέ Παιάν.

Ιέ ώ ιέ, ιέ, ιέ Παιάν

ΚΛΕΙΣΙΜΟ

Χαίρετε Θεοί Ιητήρες,
Νούσους, άλγη τε και Κήρας
στέλλοντες εις πέρατα γαίης.

Οι προσφορές αναλίσκονται εντός του χώρου της τελετής και δεν μεταφέρονται εκτός αυτής μετά το πέρας της.