ΔΙΟΝΥΣΙΑΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ

“Ο θεός, ο υιός του Διός,
χαίρεται τις γιορτές.”
Βάκχες

Από την καρδιά του Χειμώνα μέχρι του “ἔαρος νέον ἱσταμένοιο”, δεσπόζει ο Θεός των χυμών της ζωής, ο Θέοινος και Ακρατοφόρος Διόνυσος.
Τον Χειμώνα οι άνθρωποι έρχονται πιο κοντά, αναζητώντας την συντροφικότητα, την θαλπωρή, την ηρεμία, την αποφυγή συγκρούσεων και πολέμων. Σ’ αυτές τις συνθήκες ειρήνευσης ο Διόνυσος εκδηλώνεται από το Προσωπείο του Κωμού των Φαλληφορίων, στο Προσωπείο της Κωμωδίας των Ληναίων, στην Προσωπίδα των Ανθεστηρίων κι από κει στο Προσωπείο της Τραγωδίας των Αστικών Διονυσίων. Ο Διόνυσος εξασφαλίζει τη συνοχή της Πολιτείας φέρνοντας τους ανθρώπους σε συναναστροφή και συμμετοχή μέσω των Δημοτελών εορτών του από την ιδιώτευση λόγω των συνθηκών του Χειμώνα, οδηγώντας τους σιγά σιγά στο ακμάζον και ανθηρό Έαρ, που αρχίζει η κυριαρχία των Διδύμων Θεών, Αρτέμιδος και Απόλλωνος.
Ο Διονυσιακός Κύκλος απ’ ό,τι φαίνεται μέσω των διασωθέντων, κυρίως αυτών των Ανθεστηρίων, είναι μεθοδικά οργανωμένος, καθιστώντας την φύση του Θεού στους θεράποντές του άμεσα βιώσιμη ως ενιαίο σύνολο. Από τα γονιμικά Φαλληφόρια μέχρι τους Χύτρους των Ανθεστηρίων ο έκφαντος Θεός μάς οδηγεί από την Τύρβη στην χθόνια ηχώ των Προγόνων.

Εντός του Λατρευτικού Κύκλου του Θεού εορτάζονται τ’ Αλώα προς τιμήν της Αλωαίης Δήμητρας, του Φυτάλμιου Ποσειδώνα και του Διονύσου, με τους Θεούς να κορυφώνουν την εκδήλωση της Λαϊκής Λατρείας.

“πυροὶ καὶ κριθαὶ καὶ ἄμπελοι”

Οδύσσεια

Επίσης, εορτάζονται οι Θείοι Γάμοι, τα Γαμήλια του Διός και της Ήρας, που δείχνουν τη συμφιλίωση του Διονύσου και της Ήρας, εντασσόμενα στον Κύκλου του Θεού.

---

ΕΝ ΑΓΡΟΙΣ ΔΙΟΝΥΣΙΑ-ΦΑΛΛΗΦΟΡΙΑ

Τα Εν Άγροις Διονύσια εορτάζονται κατά τη διάρκεια του Ποσειδεώνος, περιφερειακά του Άστεως, με ανοιχτή ημερομηνία και δίχως κεντρική Δημοτελή εορτή.
Η εορτή είναι πανάρχαια και τελείται πριν έρθει ακόμη η Λατρεία του Διονύσου στην Πόλη. Κεντρικό δρώμενο είναι η μεγάλη Πομπή του Φαλλού, δεικνύοντας έτσι την αρχέγονη Γονιμική απαρχή των Διονυσίων. Ο Φαλλός μπορεί να είναι Σύκινος πεποιημένος, δηλαδή από ξύλο συκιάς, ή Σκύτινος, δηλαδή από δέρμα.
Επικεφαλής της Πομπής του τελετουργικού Κωμού τίθεται ο Φαλής τον οποίον συνοδεύουν οι συγχορευτές του Σάτυροι και Σειληνοί, ακολουθεί το Προσωπείο του Διονύσου το οποίον συνοδεύει ο Ιερός Θίασος των γυναικών του Γυναιμανούς Θεού, οι μουσικοί και οι υπόλοιποι θεράποντες του Θεού.

Οι Σειληνοί, πανάρχαιες γονιμικές θεότητες της Γης κι αυτοί, αλλά και των ρεόντων Υδάτων, συνδυάζουν στη μορφή τους, όπως και οι Σάτυροι, το ανθρώπινο και το ζωϊκό στοιχείο, ενώνοντας τις φύσεις τους. Ο Σειληνός είναι Γενάρχης τόσο των Σειληνών όσο και των Σατύρων, παιδαγωγός του Διονύσου και Μάντης υπό την επιρροή Θείας Μέθης.

“ἔστι δὲ καὶ Σιληνοῦ ναὸς ἐνταῦθα, ἰδίᾳ τῷ Σιληνῷ καὶ οὐχ ὁμοῦ Διονύσῳ πεποιημένος”
Παυσανίας

ΑΝΟΙΓΜΑ

Κλύτε ώ Μάκαρες Θεοί
θνητών έξοχοι φίλοι
κραταιόν του Κόσμου στήριγμα.
Κλύτε Αθάνατοι Θεοί
και χάριν σπονδών δότε βροτοίς,
πάσης παιδείης Αρετήν
μεγίστην ευτυχίαν
και περιπόθητον ευδαιμονίαν

ΥΜΝΟΣ ΠΛΗΘΩΝΟΣ

Ας μην παύσω ώ Μάκαρες Θεοί,
να σας χρωστώ ευγνωμοσύνη,
για όλα τ' αγαθά που από εσάς λαμβάνω
και έχω λάβει με χορηγό τον Ύπατο Δία.
Ας μην παραμελήσω,
αναλόγως της δύναμης μου
το καλό του γένους μου.
Το να υπηρετώ πρόθυμα το κοινό καλό,
αυτό ας θεωρώ και δικό μου μεγάλο όφελος.
Ας μην γίνομαι αίτιο κανενός κακού,
από αυτά που τυχαίνουν στους ανθρώπους,
αλλά καλού, όσον δύναμαι,
ώστε να γίνομαι κι εγώ ευτυχής,
ομοιάζοντας σ' εσάς.

ΥΜΝΟΣ ΦΑΛΛΗ

Φαλλή, ω Φαλλή του Βάκχου εταίρε
Ξύγκωμε και νυκτοπεριπλάνητε.
Έλα στην Ιερή Πομπή μας κι εμείς με σπονδές,
χορούς και άσματα θα σε τιμήσουμε.
Φαλλή, ω Φαλλή της ιερής πομπής μπροστάρη
Άνοιγε τον δρόμο κι εμείς μ' ευθυμία ακολουθούμε.
Διόνυσε Φαλλή Γόνιμε και Ιερέ
σε σένα σπένδω και άδομαι τα Φαλλικά.
Ω Έυοιε, ω Βρώμιε ω Λύσιε,
Χάριζε σφρίγος και γονιμότητα στη χώρα μας.

ΥΜΝΟΣ ΔΙΟΝΥΣΟΥ

Κικλήσκω Βάκχον περικιόνιον, πυρίσπορον,
νυμφών έρνος εραστόν.
Διόνυσε λικνίτη, αμφιθαλή, εκ μηρού ορμώμενε.
Λύσιε, θυρσομανή, βρόμιε, ληναίε,
νύσιε, πυρίπνοε.
Μέγα θνητών παυσίπονον,
άνθος ιερόν, κισσοστέφανε ευαστήρα.
Διόνυσε κισσοκόμη, άρχοντα ερίβρομε
κυκλίσκω σε μάκαρ πολυώνυμε.
Νυν σε καλώ μακάριε, είθε νά έλθεις ευμενής
φέρων γήθος πολύν απάσιν.

Ίτε Βάκχαι,
μέλπετε τον Διόνυσον.

ΚΛΕΙΣΙΜΟ

Χαίρετε ω Άνακτες Θεοί
μεθ' ημών αεί εστέ.
Κι εσείς μεν ούτω χαίρεστε
παύσατε νούσους χαλεπάς
και λύπες αποδιώξτε.

---

ΑΛΩΑ

Η ονομασία της εορτής είναι βέβαιο ότι προέρχεται από την άλω, τον κυκλικό δίσκο, και η τελετή πραγματοποιείται σε κυκλοτερές πεδίο με τον Βωμό στο κέντρο. “Ποσειδάωνος ἀλωή” καλείται και η θάλασσα.
Στην τελετή προσφέρονται ομοιώματα Φαλλού και γυναικείου Αιδοίου. Αυτό μας οδηγεί στη διαπίστωση ότι η τελετή αφορά την ανθρώπινη γονιμότητα.

Η τελετή ξεκινά με την Ιερή Ποσειδώνια Πομπή, της οποίας προΐστανται οι Ιερείς της Δήμητρας, φέρουσα Κέρνον και του Ποσειδώνος φέρων αγγείο ύδατος. Ακολουθεί ο Ιερέας του Διονύσου θυρσοφόρος.

ΑΝΟΙΓΜΑ

Κλύτε ω Μάκαρες Θεοί
θνητών έξοχοι φίλοι
κραταιόν του Κόσμου στήριγμα.
Κλύτε Αθάνατοι Θεοί
και χάριν σπονδών δότε βροτοίς,
πάσης παιδείης Αρετήν
μεγίστην ευτυχίαν
και περιπόθητον ευδαιμονίαν.

ΥΜΝΟΣ ΠΛΗΘΩΝΟΣ

Ας μην παύσω ω Μάκαρες Θεοί,
να σας χρωστώ ευγνωμοσύνη,
για όλα τ' αγαθά που από εσάς λαμβάνω
και έχω λάβει με χορηγό τον Ύπατο Δία.
Ας μην παραμελήσω,
αναλόγως της δύναμης μου
το καλό του γένους μου.
Το να υπηρετώ πρόθυμα το κοινό καλό,
αυτό ας θεωρώ και δικό μου μεγάλο όφελος.
Ας μην γίνομαι αίτιο κανενός κακού,
από αυτά που τυχαίνουν στους ανθρώπους,
αλλά καλού, όσον δύναμαι,
ώστε να γίνομαι κι εγώ ευτυχής,
ομοιάζοντας σ' εσάς.

ΥΜΝΟΣ ΔΙΟΝΥΣΟΥ

Κικλήσκω Βάκχον περικιόνιον, πυρίσπορον,
Νυμφών έρνος εραστόν.
Διόνυσε λικνίτη, αμφιθαλή, εκ μηρού ορμώμενε.
Λύσιε, θυρσομανή, βρόμιε, ληναίε,
νύσιε, πυρίπνοε.
Μέγα θνητών παυσίπονον,
άνθος ιερόν, κισσοστέφανε ευαστήρα.
Διόνυσε κισσοκόμη, άρχοντα ερίβρομε
κυκλίσκω σε μάκαρ πολυώνυμε.
Νυν σε καλώ μακάριε, είθε να έλθεις ευμενής
φέρων γήθος πολύν απάσιν.

ΥΜΝΟΣ ΠΟΣΕΙΔΩΝΟΣ

Επικαλούμαι τον Μέγαν Θεόν
τον Θείο βλαστό του Κρόνου και της Ρέας
τον πανισχυρό Ποσειδώνα.
Τον Γαιήοχον, τον σύλλεκτρον της Αμφιτρίτης
της μητέρας των δελφινιών.

Συ με το ισχυρό σου τρίαιχμο δόρυ
την ιερή Τρίαινα, ταράζεις την Γαία.
Σύνθρονε του Διός, Άρχοντα του κόσμου
συ δίνεις τις χαρές, συ δίνεις και την γαλήνη.

Κυανοχαίτα, Γαίης Κινητήρα, Σωτήρα Ποσειδώνα.
Είθε Θεέ Φυτάλμιε να μας χαρίσεις Υγεία, Όλβον και Ευφορία.

Κρηνούχε, Φυτάλμιε Ποσειδώνα
Ίππιε, Ταύρειε Ποσειδώνα
Κρηνούχε, Φυτάλμιε Ποσειδώνα

Εύχομαι Κυανοχαίτα Ποσειδάωνα
ο ύμνος μου να ήταν ευσεβής
διότι είναι δύσκολο θνητός
να υμνήσει επαρκώς Θεόν.

ΥΜΝΟΣ ΔΗΜΗΤΡΟΣ

Επικαλούμαι τη Σεβαστή Θεά
το Ιερό θάλλος του Κρόνου και της Ρέας
την Πολύκαρπη Δήμητρα,
που θρέφει όλα τα όντα.

Συ Ξανθή Θεά
Λαμπρόδωρη Δήμητρα
μας δίδαξες την Γεωργία
και τα Μυστήρια της Ελευσίνας
που ευτυχεί όποιος τα 'χει δει.

Συ η Σεμνή Μητέρα της Αγνής Περσεφόνης.
Ευστέφανη, Χθονία, Αλωάδα
χάριζέ μας Πλούτο, Αφθονία
Γονιμότητα, Ευημερία
κι όλες της Ζωής τις Χάρες.

ΚΛΕΙΣΙΜΟ

Χαίρετε ω Άνακτες Θεοί
μεθ' ημών αεί εστέ.
Κι εσείς μεν ούτω χαίρεστε
παύσατε νούσους χαλεπάς
και λύπες αποδιώξτε.

---

ΛΗΝΑΙΑ

Τα Λήναια ήταν περίοδος θεατρικών παραστάσεων, κυρίως της Κωμωδίας. Τα Λήναια είναι που καθιερώνουν τον Αριστοφάνη ως μεγάλο Κωμωδό, αφού εκεί κερδίζει πρώτα με τους “Αχαρνείς” κι έπειτα με τους “Βατράχους”. Στα Λήναια επίσης παρουσίασε τις “Θεσμοφοριάζουσες”, τους“Ιππής” και τους “Σφήκες”.

Τον 4ο αιώνα, το Ιερατείο της Ελευσίνας συμμετέχει μέσω του Δαδούχου του Ιερατικού γένους των Κηρύκων στην εορτή των Ληναίων, θέτοντας υπό την αιγίδα του το Χθόνιο μερίδιο της τελετής.
Ο Δαδούχος, κατέχων την Ιερά Δάδα, καλεί πια την έναρξη της Πομπής με την επίκληση:
“Κλείτε Θεόν”.
Ο γυναικείος Θίασος του Διονύσου ανταποκρίνεται στο κάλεσμα βοώντας ισχυρώς:
“Σεμέλι΄ Ίακχε πλουτοδότα”.
Εδώ μας φανερώνεται μέσω της ταύτισης του Διονύσου με τον Ίακχο το μυστικό όνομα του Θεού, ο οποίος πια οδηγεί την Βακχική Πομπή. Η προσφώνησή του δε ως Σεμελήιος δεν αφήνει καμιά αμφιβολία για την ταύτιση του με τον Μπροστάρη της Ελευσινιακής Πομπής, με την μορφή του Ιερού Ξοάνου.
Το επίθετο “Πλουτοδότης” σαφώς δείχνει τη Χθόνια εκδήλωση του Θεού, αφού το μοιράζεται με τον Πλούτωνα, τη Δήμητρα, τον Χθόνιο Δία και φυσικά με την ίδια τη Χθόνα.

Στα Λήναια δεν έχουμε Φαλληφορία, αλλά επικεφαλής της Διονυσιακής Πομπής τίθεται το Προσωπείον του Διονύσου ως Ληναγέτης και πρωτοστατούν οι Λήναι, οι Ιέρειες του Θεού.

Η Πομπή ξεκινά με την επίκληση του Δαδούχου:
“Κλείτε Θεόν”

Απόκρισις των Λήνων:
“Σεμέλι΄ Ίακχε πλουτοδότα”

Ο Δαδούχος στέκεται κοντά στον Βωμό και υποδέχεται την Πομπή.

ΑΝΟΙΓΜΑ

Κλύτε ω Μάκαρες Θεοί
θνητών έξοχοι φίλοι
κραταιόν του Κόσμου στήριγμα.
Κλύτε Αθάνατοι Θεοί
και χάριν σπονδών δότε βροτοίς,
πάσης παιδείης Αρετήν
μεγίστην ευτυχίαν
και περιπόθητον ευδαιμονίαν

ΥΜΝΟΣ ΠΛΗΘΩΝΟΣ

Ας μην παύσω ω Μάκαρες Θεοί,
να σας χρωστώ ευγνωμοσύνη,
για όλα τ' αγαθά που από εσάς λαμβάνω
και έχω λάβει με χορηγό τον Ύπατο Δία.
Ας μην παραμελήσω,
αναλόγως της δύναμης μου
το καλό του γένους μου.
Το να υπηρετώ πρόθυμα το κοινό καλό,
αυτό ας θεωρώ και δικό μου μεγάλο όφελος.
Ας μην γίνομαι αίτιο κανενός κακού,
από αυτά που τυχαίνουν στους ανθρώπους,
αλλά καλού, όσον δύναμαι,
ώστε να γίνομαι κι εγώ ευτυχής,
ομοιάζοντας σ' εσάς.

ΥΜΝΟΣ ΔΙΟΝΥΣΟΥ

Κικλήσκω Βάκχον περικιόνιον, πυρίσπορον,
Νυμφών έρνος εραστόν.
Διόνυσε λικνίτη, αμφιθαλή, εκ μηρού ορμώμενε.
Λύσιε, θυρσομανή, βρόμιε, ληναίε,
νύσιε, πυρίπνοε.
Μέγα θνητών παυσίπονον,
άνθος ιερόν, κισσοστέφανε ευαστήρα.
Διόνυσε κισσοκόμη, άρχοντα ερίβρομε
κυκλίσκω σε μάκαρ πολυώνυμε.
Νυν σε καλώ μακάριε, είθε να έλθεις ευμενής
φέρων γήθος πολύν απάσιν.

Ελθέ ω Εύιε Βάκχε
Ίακχε, Ληναίε

ΚΛΕΙΣΙΜΟ

Χαίρετε ω Άνακτες Θεοί
μεθ' ημών αεί εστέ.
Κι εσείς μεν ούτω χαίρεστε
παύσατε νούσους χαλεπάς
και λύπες αποδιώξτε.

---

ΓΑΜΗΛΙΑ – ΘΕΟΓΑΜΙΑ

Τα Γαμήλια, ο εορτασμός κατά κανόνα των Γάμων του Τελείου Διός και της Τελείας Ήρας τελούνται την 27η ή τετάρτη φθίνοντος του μηνός Γαμηλιώνος και είναι αφιερωμένος στην Γαμηλία Ήρα, την προστάτιδα του Γάμου. Θεωρείται ο καταλληλότερος μήνας δια την τέλεση Γάμων. Ο μήνας πριν την μεταρρύθμιση του Σόλωνα καλείτο Ληναιών.

“Ήρα Τελεία και Ζευς Τέλειος ετιμώντο εν γάμοις, ως πρυτάνεις όντες των γάμων• τέλος δε ο γάμος. διό και προτέλεια εκαλείτο η θυσία η προ των γάμων γινομένη.”

Τον όρο Θεογαμία τον εισάγει ο Πρόκλος σ’ ένα από τα σχόλιά του στο “Ἔργα καὶ Ἡμέραι” του Ησιόδου. Ανεξαρτήτως του περιεχομένου που δίνει ο Πρόκλος στην εορτή ο ορισμός είναι πολύ καίριος και προσδιορίζει την Θεϊκή Ένωση η οποία μπορεί να διακριθεί από τον Ιερό Γάμο ο οποίος περιλαμβάνει και την Ένωση Θεού-Θεάς με θνητό-θνητή. Η Ένωση αυτή πάντα δίνει καρπό.
Οι Θεοί μέσω των Δυνάμεών τους εισχωρούν κι ενώνονται μεταξύ τους, γονιμοποιώντας το Σύμπαν το οποίο ανανεώνουν διαρκώς. Οι Θεοί συνευρίσκονται χωρίς να χάνουν τις ιδιότητες τους, αλλά αντιθέτως γεννούν κάτι νέο ως αποτέλεσμα της Θείας Ένωσής τους.

Η Τελετή ξεκινά με την Γαμήλια Πομπή των Θεών, η οποία χωρίζεται σε δύο παράλληλες Πομπές. Οι πομπές συναντιούνται πλησίον του Βωμού κι ενώνονται σχηματίζοντας τον Κύκλο του Υμέναιου. Αριστερά του Βωμού τοποθετείται η Πομπή της Ήρας μ’ επικεφαλής την Ιέρειά της κι ακολουθούν οι υπόλοιπες γυναίκες ως Παράνυμφοι.
Η Ιέρεια πέμπει δέσμη 5 ερυθρών δίανθων (γαρύφαλλα) τα οποία θα προσφέρει ως δώρο του Θεού στον Ιερέα του Διός που με τη σειρά του τα προσφέρει στον Βωμό.
Δεξιά του Βωμού τοποθετείται η Πομπή του Διός μ’ επικεφαλής τον Ιερέα του Διός κι ακολουθούν οι υπόλοιποι άνδρες ως Παράνυμφοι.
Ο Ιερέας πέμπει αγγείο με 5 χρυσά μήλα ή κυδώνια, τα οποία θα προσφέρει ως δώρο της Θεάς στην Ιέρεια της Ήρας που με τη σειρά της τα προσφέρει στον Βωμό.

ΑΝΟΙΓΜΑ

Κλύτε ω Μάκαρες Θεοί
θνητών έξοχοι φίλοι
κραταιόν του Κόσμου στήριγμα.
Κλύτε Αθάνατοι Θεοί
και χάριν σπονδών δότε βροτοίς,
πάσης παιδείης Αρετήν
μεγίστην ευτυχίαν
και περιπόθητον ευδαιμονίαν

ΥΜΝΟΣ ΠΛΗΘΩΝΟΣ

Ας μην παύσω ω Μάκαρες Θεοί,
να σας χρωστώ ευγνωμοσύνη,
για όλα τ' αγαθά που από εσάς λαμβάνω
και έχω λάβει με χορηγό τον Ύπατο Δία.
Ας μην παραμελήσω,
αναλόγως της δύναμης μου
το καλό του γένους μου.
Το να υπηρετώ πρόθυμα το κοινό καλό,
αυτό ας θεωρώ και δικό μου μεγάλο όφελος.
Ας μην γίνομαι αίτιο κανενός κακού,
από αυτά που τυχαίνουν στους ανθρώπους,
αλλά καλού, όσον δύναμαι,
ώστε να γίνομαι κι εγώ ευτυχής,
ομοιάζοντας σ' εσάς.

Οι Επιβώμιοι Ιερείς, ένας άνδρας και μία γυναίκα, κρατώντας δάδα, καλούν τις Πομπές να ξεκινήσουν με τις επιμέρους Επικλήσεις.

Πρώτα ο Ιερέας του Βωμού καλεί την Πομπή της Θεονύμφης Ήρας:

Ήρα σεβαστή, του Κρόνου θυγατέρα,
σε καλώ σε Υμέναιο με τον Ουράνιο πατέρα.

Έπειτα η Ιέρεια του Βωμού καλεί την Πομπή του Θεονυμφίου Διός:

Ζευ πολυτίμητε, Ζευ άφθιτε, αυτογέννητε πατέρα,
σε καλώ σε Υμέναιο με την Ουράνια μητέρα.

Οι δύο Πομπές ξεκινούν ταυτόχρονα και συντονισμένα.

Πάροχοι του Θείου Γάμου είναι η Αφροδίτη και ο Έρως.
“ὁ δ’ ἀμφιθαλὴς Ἔρως χρυσόπτερος ἡνίας εὔθυνε παλιντόνους, Ζηνὸς πάροχος γάμων τῆς τ’ εὐδαίμονος”.

ΕΥΧΗ ΑΦΡΟΔΙΤΗΣ ΚΑΙ ΕΡΩΤΟΣ

Θυμίαμα αρωμάτων, σπονδή Μελιού

Την χρυσοστέφανη,
πάνσεπτη γαμοστόλον,
καλλίστην Αφροδίτη θα υμνήσουμε,
που έχει στο αθάνατο κεφάλι της
καλόπλεχτο στεφάνι χρυσαφένιο,
που σε θεούς κι ανθρώπους,
γλυκύν εγείρει ίμερον,
χαίρε Κυπρογενή Θεά,
που στους Θεούς και στους θνητούς μειλίχια δίνεις δώρα,
και τον ηδύν τον Έρωτα,
τον ισχυρόν τοξότην, τον πτερωτόν,
που με φλόγα γεμίζει Θεούς κι ανθρώπους,
τον ευφυή κλειδοκράτορα των πάντων,
που δίνει χαρές εις την ζωή μας.

Ελάτε ώ Μάκαρες Θεοί,
που δίνετε εράσμιους απογόνους,
φίλοι ανδρών και γυναικών,
τροφείς θνητών απάντων,
Πάροχοι στους γάμους του Διός και της ευδαίμονος Ήρας.

ΥΜΝΟΣ ΗΡΑΣ

Επικαλούμαι την Σεβαστή θυγατέρα του Κρόνου και της Ρέας
την Γαμηλία Ήρα.
Την χρυσόθρονη και στην όψη υπέροχη Θεά
την αθάνατη Βασίλεια.
Την ένδοξη σύζυγο του Βροντερού Διός
που οι Μακάριοι Θεοί όμοια τιμούν
με τον Πατέρα Θεών κι ανθρώπων.
Ήρα Παρθενία, Τελεία, Συζυγία, Γαμηλία
Ιερή Προστάτιδα του Γάμου.
Έλα Μακαρία Θεά, Ουρανία Θεονύμφη,
Σε προσκαλώ, ω Νύμφη στον Γάμο τ' Ουρανού.

ΥΜΝΟΣ ΔΙΟΣ

Ζευ πολυτίμητε, Ζευ άφθιτε
Ζήναν Θεόν τον άριστο αείσομαι
Ευρύοπα και κρείοντα Τελεσφόρον.

Ω Βασιλεύ δια σην κεφαλήν
εφάνη τα δε Θεία
Ζεύ Κρόνιε σκηπτούχε
Καταιβάτα
Φυτάλιε Ζεύ.

Παντογένεθλε, αρχή πάντων
πάντων τετελευτή
Αστραπαίε Βρονταίε Κεραύνιε
Φυτάλιε Ζεύ.

Ζεύ κεφαλή, Ζεύ μέσα
Διός δε πάντα τέτυκται
Ζεύς Άρσην γέννετω
Ζεύς άμβροτος έπλετο νύμφη.

Έλα Μακάριε Θεέ, Εράσμιε, Σύντροφε Αγνέ,
σε προσκαλώ ω Νυμφίε στον γάμο τ' Ουρανού.

ΚΛΕΙΣΙΜΟ

Χαίρετε ω Άνακτες Θεοί
μεθ' ημών αεί εστέ
κι εσείς μεν ούτω χαίρεστε
παύσατε νούσους χαλεπάς
και λύπες αποδιώξτε.

---

ΑΝΘΕΣΤΗΡΙΑ

Τ’ Ανθεστήρια εορτάζονται στις 11, 12 και 13 Ανθεστηριώνος. Ιερού μηνός του Διονύσου, με τις επιμέρους εορτές να τα ορίζουν και να τους δίνουν περιεχόμενο.

“Ἀνθεστήρια μὲν καλεῖσθαι τὴν ὅλην ἑορτὴν Διονυσίῳ ἀγομένην κατὰ μέρος δὲ Πιθοίγια, Χόας, Χύτρους”, όπως μας σώζει ο Αρποκρατίων.

“ᾧ τὰ ἀρχαιότερα Διονύσια [τῇ δωδεκάτῃ] ποιεῖται ἐν μηνὶ Ἀνθεστηριῶνι”
Θουκυδίδης

Κατά την εορτή των Πιθοιγίων οι Πίθοι οἴγουν – ανοίγουν, αφού αίρεται η απαγόρευση του ανοίγματος και ο νέος Οίνος αφιερώνεται πρώτα στον Θεό κι έπειτα τον γεύονται τελετουργικά οι θνητοί παρέχοντάς τους ισχύ κι ευθυμία. Τιμούμε τον Θεό για το μεγάλο δώρο του Οίνου, το Νέκταρ των θνητών, διότι “αν δεν υπάρχει ο οίνος, δεν υπάρχει ο έρωτας, ούτε άλλη τέρψη για τον άνθρωπο”, λέει ο Ευριπίδης στις Βάκχες.
Είναι ημέρα χαράς, συντροφικότητας κι ευθυμίας.

"Ίση σε πλούσιο και φτωχό
έδωσε την τέρψη του οίνου
που διώχνει τη λύπη."
Βάκχες

Η δεύτερη ημέρα καλείται Χόες και παίρνει τ’ όνομά της από το αγγείο των Χόων “με την πλούσια καμπύλη κοιλιά, κοντό λαιμό που χάνεται μες στο κυρίως σώμα και τριφυλλόσχημο στόμιο”. Οι χόες της εορτής είναι μικρού μεγέθους με αναπαραστάσεις νηπίων και βρεφών. Αυτήν την ημέρα γίνεται η τελετή Στεφάνωσης των τρίχρονων παιδιών με στεφάνι ανθέων, ως τελετή μετάβασης από τη νηπιακή ηλικία στην παιδική, ζητώντας την Χάρη του Ανθιστήρος Διονύσου, παίρνουν ως δώρο τον παραπάνω χόα.

Στους Χόες λαμβάνει χώρα και η μεγάλη Διονυσιακή Πομπή, επικεφαλής της οποίας τίθεται το Ξόανο με το προσωπείο του Θεού. Στην Πομπή κυριαρχούν τα σκώμματα και η αθυροστομία.
Την ίδια ημέρα η Βασιλίννα υπό την συνοδεία των δεκατεσσάρων σεμνών ιερειών του Διονύσου των Γεραρών, εν Πομπή μεταβαίνουν στο Βουκολείο όπου θα τελεστεί μυστική Ιεροτελεστία.

“Αλλά ο µεν βασιλιάς έµενε στο ονοµαζόµενο τώρα Βουκαλείο,
πλησίον του πρυτανείου. Απόδειξη δε αυτού είναι ότι ακόµη και τώρα εκεί
γίνεται η σύµµειξη της γυναίκας του βασιλέως µε τον ∆ιόνυσο.”
Αριστοτέλης, Αθηναίων Πολιτεία

Η τρίτη ημέρα καλείται Χύτροι και παίρνει τ’ όνομά της από το αγγείο των Χύτρων δηλαδή το πήλινο μαγειρικό σκεύος με τις δυο λαβές που χρησιμοποιείται για βράσιμο. Μέσα στους Χύτρους θα βράσει μια Πανσπερμία οσπρίων και σιτηρών και θ’ αποδοθεί ως προσφορά στους νεκρούς.
Η ημέρα είναι αφιερωμένη στον Χθόνιο Ψυχοπομπό Ερμή, τον οδηγό των Ψυχών που μόνο αυτός γνωρίζει την οδό προς στον Άδη, και στους νεκρούς.

Αυτήν την ημέρα ο κόσμος των ζωντανών και ο κόσμος των νεκρών έρχονται σ’ επαφή και η ημέρα θεωρείται αποφράδα. Όλα τα Ιερά μένουν κλειστά και Περισχοινίζονται, πλην του Ιερού του Διονύσου.
Όταν δύο κόσμοι έρχονται σ’ επαφή αλληλοεπιδρούν και ανοίγουν μεταξύ τους, γι’ αυτό την ημέρα αυτή εποπτεύει ο Ερμής, ο Θεός των περασμάτων και μοναδικός παραστάτης όλων των Κόσμων, ώστε να μην διαταράσσονται οι ισορροπίες. Τότε αγαθά ανταλλάσσονται μεταξύ ζωντανών και νεκρών, “από τους νεκρούς προέρχονται οι τροφές, οι αυξήσεις και τα σπέρματα” μας λέει ο Ιπποκράτης.

Μπορεί όμως να παρεισφρήσουν και οντότητες όπως οι Κήρες οι κόρες της Νύχτας, οντότητες του Άδη . Γι’ αυτόν τον λόγο παίρνουμε αποτρεπτικά μέτρα μέχρι να κλείσει ο κύκλος της επαφής και οι δυο κόσμοι να επιστρέψουν στα οικεία πεδία τους.

“που για της Νύσας το θεό,
το Διόνυσο του Δία το γιο,
στις Λίμνες τραγουδήσαμε,
όταν στων Χύτρων τη γιορτή
μες στο μεθύσι του γλεντιού
έρχεται στο λημέρι μας πυκνό το ανθρωπολόι.”
Αριστοφάνης, Βάτραχοι

Στους καιρούς μας εορτάζουμε τ’ Ανθεστήρια με διήμερη εορτή.
Την πρώτη και την δεύτερη ημέρα μαζί και τους Χύτρους ξεχωριστά την δεύτερη ημέρα.

Η ονομασία των τριών ημερών προσδιορίζεται από τα σκεύη που πρωταγωνιστούν, δείχνοντας την Ιερότητα που είναι δυνατόν να πάρει η καθημερινότητα και να εξυψωθεί.

ΠΙΘΟΙΓΙΑ – ΠΙΘΟΙ

Η τελετή αρχίζει με τον σχηματισμό της Πομπής, επικεφαλής της οποίας τίθεται το Προσωπείο του Διονύσου, ακολουθούν ο Κρατήρας με τον Οίνο που θα μοιραστεί η Κοινότητα, ο Ιερέας του Διονύσου, ένα καλάθι με Άνθη, ο γυναικείος Θίασος του Θεού, οι Μουσικοί, ο Επιβώμιος, ο/η Ιερέας-εια Πολιούχου Θεού και ο/η Ιερέας-εια που ανοίγει και κλείνει την τελετή. Έπεται η υπόλοιπη Κοινότητα στεφανωμένη με κισσό ή άμπελο.

ΑΝΟΙΓΜΑ

Κλύτε ω Μάκαρες Θεοί
θνητών έξοχοι φίλοι
κραταιόν του Κόσμου στήριγμα.
Κλύτε Αθάνατοι Θεοί
και χάριν σπονδών δότε βροτοίς,
πάσης παιδείης Αρετήν
μεγίστην ευτυχίαν
και περιπόθητον ευδαιμονίαν

ΥΜΝΟΣ ΠΛΗΘΩΝΟΣ

Ας μην παύσω ω Μάκαρες Θεοί,
να σας χρωστώ ευγνωμοσύνη,
για όλα τ' αγαθά που από εσάς λαμβάνω
και έχω λάβει με χορηγό τον Ύπατο Δία.
Ας μην παραμελήσω,
αναλόγως της δύναμης μου
το καλό του γένους μου.
Το να υπηρετώ πρόθυμα το κοινό καλό,
αυτό ας θεωρώ και δικό μου μεγάλο όφελος.
Ας μην γίνομαι αίτιο κανενός κακού,
από αυτά που τυχαίνουν στους ανθρώπους,
αλλά καλού, όσον δύναμαι,
ώστε να γίνομαι κι εγώ ευτυχής,
ομοιάζοντας σ' εσάς.

ΥΜΝΟΣ ΠΟΛΙΟΥΧΟΥ

Το κυρίως μέρος της τελετής αρχίζει με το μοίρασμα του Οίνου από τον Κρατήρα, ώστε όλοι οι συμμετέχοντες να συνδεθούν μέσω του Οίνου με τον Διόνυσο.
Κανείς δεν καταναλώνει τον οίνο παρά μόνο αφού ο Επιβώμιος κάνει σπονδή με τον πρώτο Οίνο που αφιερώνεται στον Θεό κι ευχηθεί:
“Θεός είσαι και χύνεσαι σπονδή στους αθανάτους”.

Κατόπιν δίνει το πρόσταγμα στα μέλη της Κοινότητας να γευτούν τον Οίνο ευχόμενοι:
“Με ιερά σιγή κι ευσέβεια, αφιερώνουμε τον πρώτο Οίνο στον Θεό”.

Πίνουμε εν σιγή με διαυγή νου και ψυχή ενθουσιώδη.

ΥΜΝΟΣ ΔΙΟΝΥΣΟΥ

Κικλήσκω Βάκχον περικιόνιον, πυρίσπορον,
Νυμφών έρνος εραστόν.
Διόνυσε λικνίτη, αμφιθαλή, εκ μηρού ορμώμενε.
Λύσιε, θυρσομανή, βρόμιε, ληναίε,
νύσιε, πυρίπνοε.
Μέγα θνητών παυσίπονον,
άνθος ιερόν, κισσοστέφανε ευαστήρα.
Διόνυσε κισσοκόμη, άρχοντα ερίβρομε
κυκλίσκω σε μάκαρ πολυώνυμε.
Νυν σε καλώ μακάριε, είθε να έλθεις ευμενής
φέρων γήθος πολύν απάσιν.

Ελθέ ω Εύιε, ω Βρόμιε, ω Άνθιε
Συ που φωνάζεις ΕΥΑ

ΕΥΑ ΒΑΚΧΕ 
ΧΑΙΡΕ ΒΑΚΧΕ

Η ημέρα κλείνει με τον χορό του Ανθίου Διονύσου που θα εκτελέσει ο Θίασος του Θεού.

ΧΥΤΡΟΙ

Κατόπιν, φτιάχνουμε τον λεγόμενο αντίστροφο Βωμό με τη μορφή ορύγματος, με βάθος και άνοιγμα τόσο όσο να δεχτεί τις προσφορές μας ύδατος, μελιού, γάλατος, σιταριού και άλλων δημητριακών ψημένων ή βρασμένων ώστε να μην φυτρώσουν και δουν τον Ήλιο, αλλά να απορροφηθούν από τις ψυχές των νεκρών.

Μνημονεύουμε τις ψυχές των νεκρών μας, τα ονόματα των οποίων θ’ ακουστούν χαμηλοφώνως κατά την διάρκεια της τελετής. Έχουμε φροντίσει εξ αρχής να γράψουμε τα ονόματα τους σ’ ένα κομμάτι χαρτιού το οποίο έπειτα θα καεί.

Τιμούμε την Βασίλισσα του Άδη, Περσεφόνη, για τη φιλοξενία που παρέχει στους νεκρούς μας, και ως παρέχουσα πλούτο κι αφθονία.

Η ημέρα κορυφώνεται με τις προσφορές κι ευχές μας προς τον Ψυχοπομπό και προστάτη των ψυχών Ερμή.

ΥΜΝΟΣ ΠΕΡΣΕΦΟΝΗΣ

Περσεφόνη θύγατερ μεγάλου Διός και πολυτρόφου Δήμητρος.
Ελθέ Μακαρία Θεά, Πλούτωνος πολύτιμε δάμαρ
Σεμνή, ερατοπλόκαμε, Δηούς θάλλος αγνόν.
Συ η ζωή και ο θάνατος των πολυμόχθων βροτών
Αγλαόμορφε, ευφεγγή, κερόεσσα
Εσένα επικαλούμαστε άρρητη Θεά
και την ευγνωμοσύνη μας σου καταθέτουμε
για την φιλοξενία των νεκρών μας.
Είθε να μας χαρίζεις πλούτο, αφθονία
και χθόνας ευφορία.

ΥΜΝΟΣ ΨΥΧΟΠΟΜΠΟΥ ΕΡΜΗ

Ερμεία, Μαιάδος υιέ και ισχυρό του Διός βλαστάρι,
που κατοικείς στου Κωκυτού τον ανυπόστροφο δρόμο της ανάγκης.
Εσένα καλώ, που οδηγείς τις ψυχές των ανθρώπων στo Βασίλειο του Άδη.
Μέγα των κόσμων ταξιδευτή, που αμφιπολεύεις στον ιερό οίκο της Περσεφόνης.
Χθόνιε Θεέ, που με την ιερή σου ράβδο έλκεις τις ψυχές 
κατά την αέναη πορεία τους στον Άδη
και πάλι τις εγείρεις από τον βαθύ τους ύπνο.
Είθε μέγα ψυχοπομπέ να μεταφέρεις τις ευχές μας στους προγόνους 
και αιώνια να συντροφεύεις τις ψυχές μας.

Οι ύμνοι στις δύο Θεότητες απαγγέλλονται χαμηλόφωνα.

ΚΛΕΙΣΙΜΟ

Χαίρετε ω Άνακτες Θεοί
μεθ' ημών αεί εστέ
κι εσείς μεν ούτω χαίρεστε
παύσατε νούσους χαλεπάς
και λύπες αποδιώξτε.

Ο Επιβώμιος Ιερέας καλεί τις Κήρες να επιστρέψουν στον κόσμο τους, εκτός της Θύρας του κόσμου των ανθρώπων, κηρύσσοντας το πέρας των Ανθεστηρίων:

Θύραζε Κήρες ούκετ’ Ανθεστήρια