“Μα αυτό στο νου σας να 'χετε, όταν πορθήσετε τη χώρα,
να φυλάτε την πάσα ευσέβεια στους θεούς· γιατ' όλα
τ' άλλα δεύτερα τα 'χει ο Δίας πατέρας·
η ευσέβεια τους ανθρώπους συνοδεύει
ως τη στερνή πνοή τους και ποτέ
δε χάνεται, είτε ζουν ή αφού πεθάνουν.”
Σοφοκλής, Φιλοκτήτης
Αυτό που προσδιορίζει ή χαρακτηρίζει αυτό που σήμερα καλούμε Ελληνική Θρησκεία και βέβαια δίνει ταυτότητα στους Θεραπευτές της, είναι η Ευσέβεια. Ευσέβεια για τον Έλληνα, είναι πρωτίστως ν’ αποδίδει στους Θεούς τις τιμές που ορίζει το Πάτριον Έθος. Ακολουθούν οι τιμές στους Ήρωες και τους Προγόνους.
Ο Έλληνας ασκεί την Ευσέβεια στην πράξη μέσω των Ιερών τελετών και εορτών, που τελεί είτε ιδιωτικά στον Οίκο του είτε Δημοτελώς, αποδίδοντας στο Θείον τις θυσίες που ορίζει το Έθος. Μέσω αυτής ο Οίκος και η Πολιτεία αποκτούν εκείνα τα εφόδια που εξασφαλίζουν την συνοχή, τον κόσμιο και ευημερούντα βίο. Η Ευσέβεια ασκεί τους θνητούς στην εγκράτεια, στην μετριοπάθεια, στην σύνεση διδάσκοντας την από κοινού Ευδαιμονία.
Μέσω αυτής ο άνθρωπος αποκτά σεβασμό για τους γονείς του, τους μεγαλύτερους, τους συνανθρώπους του, τα δέντρα, τα ζώα και όλες τις εκδηλώσεις της Φύσης, δημιουργώντας έναν Ιερό δεσμό, εξασφαλίζοντας μια αρμονική σχέση.
Επίσης ο Σοφοκλής στην Αντιγόνη μας λέει ότι Ευσεβής είναι εκείνος ο οποίος τιμά τα ιερά και τα όσια έναντι των εφήμερων ανθρώπινων νόμων.
Η Ευσέβεια δεν μετριέται με την πολυτέλεια των προσφορών, αντιθέτως είναι ευσεβέστερο να δίνεις από το υστέρημά σου παρά από το πλεόνασμά σου.
Ο σεβασμός στη Φύση είναι απαραίτητη προϋπόθεση Ευσέβειας προς τους Θεούς όπως μας διασώζει ο Σοφοκλής στην Ηλέκτρα:
“γιατί σε γνώρισα να ζεις μέσα την πιο άθλια τη ζωή κι όμως στους νόμους που είναι από τη φύση οι πιο ιεροί απ᾽όλους, έχεις τ᾽ αριστεία μ᾽ αυτή σου την ευσέβεια στο Δία.”
Η Αθήνα θεωρείται η Ευσεβέστερη των Πόλεων κι εγγυήτρια των Νόμων όταν αυτοί καταπατούνται σε κρίσιμους καιρούς, αφού προσφέρει Άσυλο σε Ικέτες όπως ο Οιδίπους ή οι “Ελέου βωμόν” Ηρακλείδες. Ο Θησέας βοηθά τις Αργείες μάνες ν' ανακτήσουν τα σώματα των “Εφτά” νεκρών παιδιών τους, ώστε να τα θάψουν με τις απαιτούμενες τιμές. Φιλοξενεί την Δίκη του Ορέστη με κριτές τους ίδιους τους Θεούς.
Η Ευσέβεια εκφράζεται εν τοις πράγμασι. Δεν είναι μια αόριστη πνευματική κατάσταση. Ο Έλληνας μέσω της τέχνης ενθρονίζει την Ευσέβεια στα ύψιστα και γλαυκήπορα πεδία του Όρους των Θεών.
Η Ευσέβεια στα ύστερα Ρωμαϊκά χρόνια και κυρίως στο “Βυζάντιο”, χάνει τον πάνδημο χαρακτήρα της και αποτελεί πλέον προσωνύμιο Αυτοκρατόρων, Βασιλιάδων και αυλικών.
Στον αντίποδα τώρα στέκεται η έλλειψη σεβασμού προς τα Θεία, η Ασέβεια. Ο ασεβής προσβάλει με την στάση του τα Ιερά έθιμα της Πολιτείας και αδικοπραγεί εις βάρος του συνόλου της.
“διὰ τὴν ἐκείνων περὶ μὲν θεοὺς ἀσέβειαν περὶ δὲ ἀνθρώπους ἀδικίαν”
Ξενοφών
Η ασέβεια θεωρείται Δημόσιο αδίκημα αφού θέτει σε κίνδυνο την κοινωνική συνοχή και καταγγέλλεται με “γραφή ασεβείας”.
Ο Τάνταλος, ο Σίσυφος, ο Ιξίονας είναι τα πρότυπα της Ασέβειας και τυγχάνουν αιώνιας τιμωρίας.