ΑΓΟΣ – ΚΑΘΑΡΜΟΣ

Οτιδήποτε παραβιάζει το Ιερό έθος, όπως αυτό έχει οριστεί από την Παράδοση, και προκαλεί αμετάκλητη Ασέβεια εις βάρος του συνόλου, καλείται Άγος. Ο διαπράττων το ανοσιούργημα του Άγους καλείται Εναγής, δηλαδή μεμιασμένος (φέρων μίασμα), βδελυρός και προστρόπαιος.

Το Άγος προκύπτει από το αίμα ανίερου φόνου, την Ιεροσυλία, την παράβαση της Ικεσίας που θεωρείται απαραβίαστη, άξια σεβασμού και βρίσκεται υπό την προστασία του Διός, την παραβίαση της Προξενίας ή Πρεσβείας,“ο πρέσβυς ούτε τύπτεται, ούθ’ υβρίζεται” όπως μας λέει ο Αισχύλος, την Επιορκία, τη μόλυνση των Υδάτων, τον εμπρησμό Δασών, την λεηλασία της Φύσης.

Το άγος είναι ανάγκη να θεραπευθεί αμέσως πριν εξαπλωθεί, μέσω Εξιλαστήριων θυσιών, ώστε να καταπραϋνθούν οι Θεοί και οι Εναγείς να τιμωρηθούν, όπως ορίζει ο νόμος.
Ο Θουκυδίδης μας μεταφέρει ότι το Άγος κληρονομείται και στις επόμενες γενιές μέχρι να ολοκληρωθεί ο κύκλος του. Ο κύκλος διαρκεί δυο γενιές και η τρίτη ολοκληρώνει την Κάθαρσή του, αφού έχουν τηρηθεί όσα ορίζουν οι Καθαρμοί.

“Ένεκα τούτου, όχι μόνον οι ίδιοι δράσται, αλλά και οι απόγονοί των, εκαλούντο εναγείς και αλιτήριοι προς την θεάν.”

Το Άγος μπορεί να επιφέρει λιμό, επιδημική νόσο (Λοιμός), σεισμούς, θεομηνίες, πολέμους, εξεγέρσεις, γι’ αυτό όπως είπαμε και πιο πάνω χρήζει άμεσου Καθαρμού-Αγνισμού.
Ο Καθαρμός είναι μια θεμελιώδη Λατρευτική πράξη της Ελληνικής Θρησκείας και συνδέεται κυρίως με το Μίασμα.
Το Μίασμα είναι ο ρύπος, το μόλυσμα που αναδύεται ύστερα από μια ανόσια, μεμιασμένη πράξη ή αυτό που είναι ανάγκη ν’ αγνιστεί και αφορά κυρίως ενδιάμεσες καταστάσεις μετάβασης μεταξύ δύο κόσμων, γάμος, τοκετός ή κήδευση.
Ο Καθαρμός είναι εκείνη η Λατρευτική πράξη που αλλάζει το επίπεδο των συμμετεχόντων σε αυτή, καθιστώντας το τριμερές της ανθρώπινης ύπαρξης (Σώμα – Ψυχή – Νους) έτοιμο να υποδεχθεί και να τιμήσει το Θείο ή να καταστήσει τους Καθαρτές κατάλληλα προετοιμασμένους ώστε να προβούν σε καθαρισμό μιασμάτων ως αυτόνομη Λατρευτική πράξη.
Οποιαδήποτε επαφή με το Θείο και το Ιερό απαιτεί Καθαρμό.

Στο Ιπποκρατικό “Περί Ιερής νούσου” διαβάζουμε:
“Εμείς οι ίδιοι θέτουμε όρια στα ιερά και τα τεμένη των θεών, ώστε κανείς να μη διασχίσει αυτά τα όρια, αν δεν είναι καθαρός και όταν μπαίνουμε εξαγνιζόμαστε, οτιδήποτε μιαρό να ξεπλύνουμε από πάνω μας.”

Οποιαδήποτε επαφή με το Θείο και το Ιερό απαιτεί Καθαρμό

Ο Καθαρμός είναι καθολικός σε όλο τον Οντολογικό Κύκλο και εφαρμόζεται σε Θεούς (ο Καρμάνωρ καθαρίζει τους Απόλλωνα και Αρτέμιδα), σε Ήρωες (Ηρακλής) και φυσικά σε ανθρώπους.
Οι Θεοί που εποπτεύουν τους Καθαρμούς είναι ο Καθάρσιος Δίας, ο Αποτρόπαιος και Αλεξίκακος Απόλλων και ο Σωτήρας Ασκληπιός.
Για τον Καθαρμό εφαρμόζουμε την χρήση των δυνάμεων των τεσσάρων φυσικών στοιχείων: το Πυρ, τον Αέρα, το Ύδωρ και την Γαία.

Το Αμόλυντο Πυρ είναι το καθοριστικό καθαρτικό στοιχείο και μπορεί από μόνο του να πρωτοστατήσει σε μια τελετή Καθαρμού. Το Πυρ με την παρουσία του ως πηγή φωτός και θερμότητας δρα καταλυτικά επί των μολυσμάτων και σε υψηλές θερμοκρασίες ιονίζει την ατμόσφαιρα. Απελευθερώνει δε αφού ενωθεί με θειάφι, λίβανο, φασκόμηλο ή άλλες ρητίνες, βότανα και στοιχεία αναλόγως τον βαθμό μιάσματος, τις οσμές εκείνες που απομακρύνουν ή καταστρέφουν τους ρύπους.

“Πυρ, πρωτίστως τώρα στα μέγαρα να ανάψεις.
Έτσι είπε, και δεν απείθησε η προσφιλής τροφός Ευρύκλεια,
και έφερε πυρ και θειάφι. Και ο Οδυσσέας
θειάφισε καλά μέγαρο και δώμα και αυλή.”
Οδύσσεια

Μια μορφή Καθαρμού που χρησιμοποιεί το Πυρ είναι αυτή των Πυρσών, κυρίως στα Μυστήρια. Αυτό φαίνεται σε πλήθος αγγειογραφιών, ανάγλυφων, αλλά σώζονται και γραπτές μαρτυρίες, όπως αυτή η υπέροχη τελετή Καθαρμού στην Ελένη του Ευριπίδη, στην οποία πρωτοστατεί η Θεονόη:

“Πήγαινε μπρος εσύ να μου φωτίζεις και κατά την πρεπούμενη συνήθεια
μες στον αιθέρα ανέμιζε το θειάφι, για να ᾽ρθουν τ᾽ ουρανού πνοές καθάριες·
με τη φωτιά καθάρισε τον δρόμο, ανόσιο αν τον μόλυνε ποδάρι,
και τον δαυλό μπροστά μου δώθε κείθε κούνησε να περάσω. Έτσι τιμώντας
τους θεούς, όπως ορίζω, πάλι μέσα την ιερή να πάτε φλόγα.”

“Να το σέλας των λαμπάδων κι όλα τα άλλα που όρισα για τα καθάρσια των ξένων και της Θεού.”Ευριπίδης, Ιφιγένεια εν Ταύροις

“Εξάγνισε το μέλαθρον με πυρσό. Για να τον βρεις όταν έρθεις καθαρό.”
Ευριπίδης, Ιφιγένεια εν Ταύροις

Η Δήμητρα αποκαθαίρει στις φλόγες του Πυρός από κάθε τι θνητό ώστε να καταστήσει αθάνατο τον Ελευσίνιο Ήρωα Δημοφώντα.

Το καθάριο τρεχούμενο ζωντανό Ύδωρ που μας προσφέρουν οι Πηγές και οι Ποταμοί, αλλά και η Θάλασσα, είναι θεμελιώδες στοιχείο του Καθαρμού. Πριν έλθει κάποιος σ’ επαφή με Ιερά αντικείμενα ή να ευχηθεί στους Θεούς είναι απαραίτητο να πλύνει τα χέρια του.

“Ούτε ποτέ με την αυγή να κάνεις σπονδή στο Δία λαμπερό κρασί με χέρια άνιφτα, ούτε στους άλλους αθανάτους.  Γιατί βέβαια τότε δε σ᾽ ακούν και τις ευχές σου αποστρέφονται.” Ησίοδος

Πριν αρχίσει μια τελετή είναι αναγκαίο όλοι οι μετέχοντες να νίψουν τα χέρια τους μέσα από μια χάλκινη Χέρνιβα.

“ὕδωρ τε ὃ ἦν ἄψαυστον σφίσι πλὴν πρὸς τὰ ἱερὰ χέρνιβι χρῆσθαι”
Θουκυδίδης

Ο Όμηρος στην Ιλιάδα μας κληρονομεί μια Ιεροτελεστία καθαρμού Ιερού αντικειμένου από τον Αχιλλέα:
“Είχε και κούπαν πλουμιστήν οπού κανείς μ᾽ εκείνην
άλλος κρασί δεν έπινεν ούδ᾽ εις θεόν κανέναν
ο Αχιλλεύς εσπόνδιζεν, ή στον πατέρα Δία·
το επήρε και το εκάθαρε με θειάφι και κατόπι
μ᾽ ωραίο το πλυνε νερό, και αυτός εχερονίφθη
και αφού κρασί το εγέμισεν, ορθός εις την αυλήν του,
τα μάτια προς τον ουρανόν, εσπόνδιζε κι ευχόνταν·
και στην φωνήν του επρόσεχεν ο χαιρεβρόντης Δίας.”

Ιλιάδα

Τα νεογέννητα καθαίρονται από τα υγρά του Αμνιακού σάκου με καθάριο νερό από Κρήνη ή Ποταμό, βιώνοντας έτσι τον πρώτο τελετουργικό Καθαρμό τους. Αμνίον ονομάζεται και το αγγείο που δέχεται το αίμα των θυσιαζόμενων Ιερείων.
Οι Θεοί καθαίρονται σε Ιερούς Ποταμούς όπως ο ίδιος ο Δίας από τις Νύμφες Νέδα, Αγνώ και Θεισόα στον ποταμό Γορτύνιο, που μετονομάσθηκε από τον Ιερό Καθαρμό του Θεού σε Λούσιο, ο Νεόλουτος Ερμής στα Τρίκρηνα του Φενεού της Αρκαδίας, ο Διόνυσος στην Κρήνη Κισσούσα των Θηβών όπου τα νερά της έκτοτε έχουν το χρώμα του Οίνου, ο Απόλλων στα νερά του ποταμού Ινωπού στη Δήλο.

Στους Γάμους, τελείται τελετουργικό λουτρό από νερό Κρήνης ή Ποταμού από τους νεονύμφους την ημέρα του Γάμου, που θεωρείται αναπόσπαστο και κυρίαρχο κομμάτι του τελεστικού.

Το Ύδωρ βέβαια είναι συνδεδεμένο και με τον Θάνατο και τα τελεστικά μέρη της Κήδευσης. Το σώμα του νεκρού πλένεται επιμελώς με νερό και οίνο, αρωματίζεται, στολίζεται ώστε να μεταβεί αξιοπρεπώς στην αγκαλιά της Γης. Το μνήμα του νεκρού καθαρίζεται με Ύδωρ και χύνεται ως προσφορά στην Μητέρα Γαία.

Στα Ασκληπιεία η χρήση του νερού είναι απαραίτητο συστατικό των τοπίων τους. Το νερό των Κρηνών και των Ποταμών χρησιμοποιείται ως Ίαμα μέσω καθημερινών λουτρών, με καθοριστικό το τελετουργικό λουτρό πριν την “Εγκοίμηση”, που εξασφαλίζει την ψυχική και σωματική Καθαρότητα.
“Αγνός πρέπει να είναι αυτός που μπαίνει στο ευωδιαστό ναό,
Αγνότητα είναι να φρονείς με Όσιες σκέψεις”

Στα Μυστήρια ο Καθαρμός είναι θεμελιώδης παράγοντας και χωρίς αυτόν ουδείς μπορεί να συμμετάσχει σε αυτά. Η Δεύτερη ημέρα των Ελευσινίων καλείται ”Άλαδε μύσται” και είναι το κάλεσμα σε Καθαρμό των Μυστών στην Θάλασσα.

“θάλασσα κλύζει πάντα τἀνθρώπων κακά”
Ευριπίδης

Ο Υδρανός αξιωματούχος των Ελευσινίων είναι υπεύθυνος για τον Αγνισμό με νερό των μυστών μέσω της Υδράνας.
Η Έκτη ημέρα είναι αφιερωμένη σ’ έναν ακόμη Καθαρμό του σώματος, μέσω Νηστείας.

“Και να τους σκεπάσουν το κεφάλι με πέπλους. Για να τους κρύψουν από του ήλιου τις αχτίδες.”
Ευριπίδης

Πάνω του στέκεται μια Ιέρεια που τον καθαρίζει μέσω Λιχνίσματος ενός Λίκνου.
Η άλλη μορφή Καθαρμού μέσω του Αέρος είναι η Αιώρηση που μας σώζεται ως μέρος των Ανθεστηρίων.

Ο Καθαρμός μέσω της Γαίας χρησιμοποιείται σε πολύ βαριά φορτισμένα Μιάσματα, όπως αυτός του φόνου. Ο χώρος αφού θειαφιστεί επιμελώς, ακολουθεί Σπογγισμός, δηλαδή αποκαθαίρουμε το αίμα με χώμα που λειτουργεί ως σπόγγος. Τα μιάσματα τ’ αποθέτουμε σε χωμάτινο τόπο προς Δυσμάς και αποχωρούμε χωρίς να κοιτάξουμε πίσω μας.