Τα Πλυντήρια – Καλλυντήρια, εορτή κατά την οποία Καθαίρεται και Καλλωπίζεται το Ιερό Ξόανο της Πολιάδος Αθηνάς, τελούνται την 25η ημέρα του μηνός Θαργηλίου.
“Ιερών κατέπλευσεν εἰς τὸν Πειραιᾶ ἡμέρᾳ ᾗ Πλυντήρια ἦγεν ἡ πόλις, τοῦ ἕδους κατακεκαλυμμένου τῆς Ἀθηνᾶς, ὅ τινες οἰωνίζοντο ἀνεπιτήδειον εἶναι καὶ αὐτῷ καὶ τῇ πόλει.”
Ξενοφών
Το καθάριο τρεχούμενο ζωντανό Ύδωρ που μας προσφέρουν οι Πηγές και οι Ποταμοί, αλλά και η Θάλασσα, είναι θεμελιώδες στοιχείο του Καθαρμού. Όλα τα Ιερά καθαίρονται σε τακτά χρονικά διαστήματα και κυρίως πριν την μεγάλη εορτή τους, εν προκειμένω τα Γενέθλια της Θεάς.
“τὸ ἄγαλμα ἀπὸ τῶν προσιζανόντων καθαίρειν”
Παυσανίας
Στην Τελετή Ιερουργούν μόνο Γυναίκες Ιέρειες της Θεάς, με κορυφαία και επιβλέπουσα την Ιέρεια της Πολιάδος. Η πρώτη Ιέρεια της Θεάς η Άγλαυρος, πρωτοστόλισε το Ιερό Ξόανο της Θεάς και ύστερα από την εθελούσια θυσία της, το Ξόανο έμεινε απεριποίητο για έναν χρόνο. Από το γεγονός αυτό ξεκινά η Παράδοση των Πλυντηρίων και των Καλλυντηρίων ως μιας οργανωμένης Τελετουργικής πράξης Καθαρμού και Στολισμού του Ξοάνου.
Την ευθύνη του Τελεστικού είχαν οι Πραξιεργίδες, Ιερατικό Γένος που έχει την αρχή του στον Επώνυμο Ήρωα της Πόλης των Αθηνών, Πραξίεργο.
Η ημέρα των Πλυντηρίων λογίζεται ως Αποφράδα, δυσοίωνη και τα Ιερά περισχοινίζονται, κλείνουν και αναστέλλονται οποιεσδήποτε Προσφορές, μέχρι να επιστρέψει το Ιερό Ξόανο στον Ιερό Σηκό του Ερεχθείου.
ΠΛΥΝΤΗΡΙΑ – ΚΑΛΛΥΝΤΗΡΙΑ
Η Τελετή αρχίζει με Πομπή, επικεφαλής της οποίας τίθεται η Ιέρεια της Πολιάδος που πέμπει την Ηγητηρία (γλυκύς Άρτος από Σύκα και κεκοσμημένος με δέσμη ξηρών Σύκων).
Ακολουθούν οι Πλυντηρίδες, οι Καλλυντηρίδες, οι Γυναίκες που φέρουν τον Πέπλο, η Επιβώμιος, η Ιέρεια που θ’ ανοίξει και θα κλείσει την Τελετή και οι υπόλοιπες Θεραπαινίδες της Θεάς.
Οι Πλυντηρίδες πέμπουν τα Ιερά Σκεύη του Καθαρμού και οι Καλλυντηρίδες τα Ιερά Κοσμήματα.
Πραγματοποιείται το Άνοιγμα της Τελετής και η Ιέρεια της Πολιάδος καταθέτει την Ηγητηρία στον Βωμό.
ΑΝΟΙΓΜΑ
Κλύτε ω Μάκαρες Θεοί
θνητών έξοχοι φίλοι
κραταιό του Κόσμου στήριγμα.
Κλύτε Αθάνατοι Θεοί
και χάριν σπονδών δότε βροτοίς,
πάσης παιδείης Αρετήν
μεγίστην ευτυχίαν
και περιπόθητον ευδαιμονίαν
σπονδή οίνου
ΥΜΝΟΣ ΠΛΗΘΩΝΟΣ
Ας μην παύσω ώ Μάκαρες Θεοί,
να σας χρωστώ ευγνωμοσύνη,
για όλα τ' αγαθά που από εσάς λαμβάνω
και έχω λάβει με χορηγό τον Ύπατο Δία.
Ας μην παραμελήσω,
αναλόγως της δύναμής μου
το καλό του γένους μου.
Το να υπηρετώ πρόθυμα το κοινό καλό,
αυτό ας θεωρώ και δικό μου μεγάλο όφελος.
Ας μην γίνομαι αίτιο κανενός κακού,
από αυτά που τυχαίνουν στους ανθρώπους,
αλλά καλού, όσον δύναμαι,
ώστε να γίνομαι κι εγώ ευτυχής,
ομοιάζοντας σ' εσάς.
σπονδή οίνου
Η Ιέρεια της Θεάς πριν την έναρξη της Πομπής άδει:
Ελθέ Μάκαιρα Θεά
Πρόμαχε, Πολιούχε
στην Πανίερη Πομπή σου.
Στείλε το Θεϊκό σου φως
κάνε δική σου πάλι
αυτή την Πόλη.
Η Πομπή ξεκινά με προορισμό το Ιερό Ξόανο της Αθηνάς Πολιάδος που είναι καλυμμένο με λεπτό ένδυμα στα χρώματα της Θεάς και βρίσκεται πλησίον του Βωμού. Γύρω από το Ξόανο καίγονται συνεχώς Θυμιάματα (Μύρο και Λιβανωτός).
Η Ιέρεια της Θεάς στέκεται δίπλα στο Ξόανο και την πλαισιώνουν οι υπόλοιπες Ιέρειες.
Η Επιβώμια, η Ιέρεια που Ανοίγει και Κλείνει την Τελετή καθώς και το σύνολο των Θεραπευτών σχηματίζουν Κύκλο.
Η Ιέρεια της Θεάς πραγματοποιεί την Αποκάλυψη του Ξοάνου και καλεί τις Πλυντηρίδες.
ΤΕΛΕΣΗ ΠΛΥΝΤΗΡΙΩΝ
Η μια εκ των Πλυντηρίδων κρατά το Ιερό Σκεύος με το Ύδωρ και η άλλη βουτά το σφουγγάρι στο Σκεύος, το μουσκεύει επαρκώς και το στύβει εκτός του Σκεύους ώστε να πέσουν τα παραπανίσια υγρά στη Γη.
Στη συνέχεια, με ακριβείς Τελετουργικές κινήσεις πλένει το Ξόανο από πάνω προς τα κάτω.
Στύβει πάλι το σφουγγάρι πριν το βυθίσει ξανά στο Σκεύος, κι επαναλαμβάνει την διαδικασία μέχρι τον Πλήρη Καθαρισμό του Ξοάνου.
Αφού ολοκληρωθεί ο Καθαρμός, οι Πλυντηρίδες αδειάζουν το υπόλοιπο Ύδωρ προς τα Δυτικά μακριά από το Ξόανο, στύβουν καλά το σφουγγάρι και τοποθετούν το Ιερό σκεύος με το σφουγγάρι μέσα, πλησίον του Βωμού.
Η Ιέρεια της Πολιάδος ανακηρύσσει την ολοκλήρωση των Πλυντηρίων και πλένει τα χέρια της με Ύδωρ από τον Χέρνιβα. Οι Πλυντηρίδες αποσύρονται στην αρχική τους θέση.
Στην συνέχεια ανακοινώνει την Έναρξη των Καλλυντηρίων και καλεί τις Καλλυντηρίδες να πλησιάσουν.
ΤΕΛΕΣΗ ΚΑΛΛΥΝΤΗΡΙΩΝ
Οι Καλλυντηρίδες πλησιάζουν την Ιέρεια και η Καλλυντηρίδα που έχει τον Στέφανο τον παραδίδει στην Ιέρεια της Πολιάδος η οποία στεφανώνει το Ιερό Ξόανο. Η Καλλυντηρίδα των Ενωτίων παραδίδει τα Ενώτια στην Ιέρεια και αυτή διακοσμεί το Ξόανο με αυτά. Έπειτα προσφέρεται το Περιδέραιο που τοποθετεί η Ιέρεια στην δέρη (λαιμός).
Η διαδικασία συνεχίζεται κατά τον ίδιο τρόπο αναλόγως του αριθμού των Κοσμημάτων.
Η Ιέρεια της Πολιάδος ανακηρύσσει την ολοκλήρωση των Καλλυντηρίων και πλένει τα χέρια της με Ύδωρ από τον Χέρνιβα. Οι Καλλυντηρίδες αποσύρονται στην αρχική τους θέση.
Η Ιέρεια της Πολιάδος καλεί τις Ιέρειες του Πέπλου να πλησιάσουν.
ΕΝΔΥΣΗ ΙΕΡΟΥ ΞΟΑΝΟΥ
Οι Ιέρειες του Πέπλου πλησιάζουν την Ιέρεια και ξετυλίγουν τον Πέπλο της προηγούμενης χρονιάς. Η Ιέρεια της Θεάς τοποθετεί πρώτη τον Πέπλο στο Ξόανο και οι Ιέρειες του Πέπλου την βοηθούν στην ένδυση. Μόλις ολοκληρωθεί και η Τελετή της Ένδυσης η Ιέρεια της Θεάς κηρύσσει την ολοκλήρωση του Στολισμού και οι Ιέρειες του Πέπλου αποσύρονται στην αρχική τους θέση.
Ακολουθεί ο Χαιρετισμός και η Ευχή της Ιέρειας της Πολιάδος υπέρ της Πολιτείας και των Πολιτών.
Χαίρε Θεά Πολιούχε
Μεγίστη της Πόλης μας Προστάτιδα
Χαίρε Διός θύγατερ
Θεά Παρθένα
Είθε να μας χαρίζεις Ευημερία
και η δύναμη της Σοφίας σου
να καθοδηγεί τα βήματά μας.
ΚΛΕΙΣΙΜΟ
Χαίρετε ω Μάκαρες Θεοί
μεθ' ημών αεί εστέ
κι εσείς μεν ούτω χαίρεστε.
Παύσατε νούσους χαλεπάς
και λύπες αποδιώξτε.
σπονδή οίνου