Γενέθλιον Ήμαρ Παλλάδος

Τα Γενέθλια της Θεάς εορτάζονται την 28η ημέρα του Αττικού Μηνός Εκατομβαιώνος – Γενεθλίου, ως κορυφαία ημέρα του πολυήμερου εορτασμού των Παναθηναίων, στην οποία περιλαμβάνεται η Ιερή Πομπή του Πέπλου του Ξοάνου της Θεάς.
Ύστερα από την Τέλεση των Εορτασμών που έχουν ως Μυθικό υπόβαθρο τις τρείς πρώτες Ιέρειες της Αθηνάς, κόρες του Κέκροπα και της Αγλαύρου της Πρεσβύτερης κόρης του Ακταίου, την Άγλαυρο την Νεότερη ως πρώτη Ιέρεια του Ιερού Ξοάνου της Θεάς που η εθελουσία Θυσία της γεννά τα Πλυντήρια – Καλλυντήρια, την Έρση ως πρώτη Αρρηφόρο και την Πάνδροσο που έγνεσε το πρώτο Σκίρο στη Θεά, οι Εορτές κορυφώνονται με την Πομπή του Πέπλου που έγνεσαν μαζί για πρώτη φορά οι Κόρες του Κέκροπα και το Γενέθλιον Ήμαρ της Θεάς και της Πόλης.

Γενέθλιοι καλούνται οι Θεοί Προστάτες και Γενέθλια της Παλλάδος καλείται η Ιερή Ημέρα που οι Θεραπευτές της Θεάς όρισαν ως την καταλληλότερη για να τιμήσουν την αρχή της Προστασίας της.

“τοιαῦτ᾽ ἀυτεῖ καὶ θεοὺς γενεθλίους
καλεῖ πατρῴας γῆς ἐποπτῆρας λιτῶν”
Αισχύλος

Κατά την Μυθική Παράδοση και την Ιερή Θεογονία η Παλλάδα είναι ο Ιερός Καρπός της ένωσης του Διός και της Μήτιδος, της πρώτης Νύμφης του Θεού.

Ο μελίρρυτος λόγος του Πινδάρου υμνεί την γέννηση της:

“"Ἦταν τότε πού τοῦ Ἥφαιστου 
ὁ χάλκινος πέλεκυς
τό κεφάλι τοῦ Δία
μ’ ἕνα χτύπημα σχίζει∙
κι ἀπό μέσα ξεχύνεται
φοβερά ἡ Ἀθηνᾶ ἀλαλάζοντας
μέ βοή ὑπερμήκη.
Καί στόν ἦχό της ἔφριξαν ὁ Οὐρανός καί ἡ μάνα μας γῆ."

“τήν αὐτός ἐγείνατο μητίετα Ζεύς
σεμνῆς ἐκ κεφαλῆς, πολεμήϊα τεύχε’ ἔχουσαν
χρύσεα παμφανόωντα· σέβας δ’ ἔχε πάντας ὁρῶντας
ἀθανάτους· ἡ δέ πρόσθεν Διός αἰγιόχοιο
ἐσσυμένως ὤρουσεν ἀπ’ ἀθανάτοιο καρήνου
σείσασ’ ὀξύν ἄκοντα· μέγας δ’ ἐλελίζετ’ Ὄλυμπος
δεινόν ὑπό βρίμης γλαυκώπιδος· ἀμφί δέ γαῖα
σμερδαλέον ἰάχησεν, ἐκινήθη δ’ ἄρα πόντος
κύμασι πορφυρέοισι κυκώμενος, ἔκχυτο δ’ ἅλμη
ἐξαπίνης· στῆσεν δ’ Ὑπερίονος ἀγλαός υἱός
ἵππους ὠκύποδας δηρόν χρόνον, εἰσότε κούρη
εἵλετ’ ἀπ’ ἀθανάτων ὤμων θεοείκελα τεύχη
Παλλάς Ἀθηναίη· γήθησε δέ μητίετα Ζεύς.
Καί σύ μέν οὕτω χαῖρε Διός τέκος αἰγιόχοιο·
αὐτάρ ἐγώ καί σεῖο καί ἄλλης μνήσομ’ ἀοιδῆς.”

Ομηρικός Ύμνος στην Αθηνά

Τα Αθήναια είναι η μία από τις τρείς αρχέγονες Εορτές της Πόλης των Αθηνών. Ιδρύθηκε από τον Εριχθόνιο, υιό του Ηφαίστου και προστατευόμενου της Παλλάδος. Ο Εριχθόνιος εγκαθίδρυσε το Ιερό Ξόανο της Θεάς στον Ιερό Βράχο, όρισε την ύφανση του Πέπλου και οργάνωσε την Πομπή του την Ημέρα των Γενεθλίων της Θεάς.

Ο Θησέας, αφού Συνοίκισε την Δωδεκάπολη της Αττικής – όπως αυτή είχε οργανωθεί από τον Κέκροπα σε μια μεγάλη Πόλη, την Αθήνα, αναβάθμισε τα Αθήναια σε Παναθήναια, ώστε αυτά ν’ αποτελέσουν την Λατρευτική βάση που συνέχει πια όλους τους Δήμους της Αττικής.

Η Ύφανση του Πέπλου αρχίζει κατά την Εορτή των Χαλκείων από τις Εργαστίνες και τις Αρρηφόρους επί συγκεκριμένου σχεδίου και σχήματος, κατά πάσα πιθανότητα ορθογωνίου, υπό την εποπτεία των Αθλοθετών και της Βουλής, όπως μας παραδίδει ο Αριστοτέλης στην Αθηναίων Πολιτεία. Ο Πέπλος ήταν μάλλινος και πολυποίκιλτος.

Ο Ευριπίδης στην Εκάβη μας λέει ότι ο Πέπλος της Θεάς είναι χρώματος Κροκί:
"ἢ Παλλάδος ἐν πόλει
τὰς καλλιδίφρους θεᾶς
ναίουσ᾽ ἐν κροκέῳ πέπλῳ
ζεύξομαι ἆρα πώλους ἐν
δαιδαλέαισι ποι κίλλουσ᾽
ἀνθοκρόκοισι πήναις"

Ο Στράττις ο Αθηναίος αναφέρει ότι το χρώμα του Πέπλου ήταν συνδυασμός των χρωμάτων Κροκί και Ιώδους.

Ο Πολυδεύκης μας σώζει μια περιγραφή του:

"πέπλος έσθημά δ’ έοτί διπλούν την χρείαν, ώς ένδύναίτε και έπιβαλέσθαι. και ότι μεν έπίβλημά έστι τεκμήραιτ' άν τις και τω της Άθηνάς πέπλω."

“Ο πέπλος είναι ένα ένδυμα που έχει διπλή χρησιμότητα, μπορεί δηλαδή κάποιος τόσο να τον φορέσει σαν χιτώνα, όσο και να τον ρίξει πάνω από τους ώμους του σαν πανωφόρι. Και το γεγονός ότι λειτουργεί και ως κάλυμμα/μανδύας μπορεί κανείς να το επιβεβαιώσει κοιτάζοντας τον πέπλο της Αθηνάς.”

Ο πρώτος Μεγάλος Πέπλος που αφιερώνεται στη Θεά μετά τους νικηφόρους Πολέμους κατά των Μήδων στα Μεγάλα Παναθήναια, είναι έργο των φημισμένων Υφαντουργών από την Σαλαμίνα της Κύπρου Ακεσέως και του υιού του Ελικώνα.
Οι Αθηναίοι για πρώτη φορά αναθέτουν στη Θεά τον Μεγάλο Πέπλο που Πέμπεται ως ιστίο Τριήρους που είχε ναυμαχήσει στην Σαλαμίνα.

“πρῶτοι τόν τῆς Πολιάδος Ἀθηνᾶς πέπλον ἐδημιούργησαν”
Ζηνόβιος

Ο Πέπλος της Παλλάδος στην Αθήνα δεν είναι ο μοναδικός στον Ελληνικό χώρο. Στο Άργος αφιερώνεται λινός Πέπλος στο Ξόανο της Ήρας στο Ηραίο. Στα Ηραία της Ολυμπίας επίσης αφιερώνεται κάθε τέσσερα χρόνια Πέπλος που ύφαιναν δεκαέξι γυναίκες. Στη Σπάρτη κάθε χρόνο γυναίκες υφαίνουν έναν Χιτώνα στον Απόλλωνα στην εορτή των Υακινθίων. Στους Δελφούς κάθε χρόνο αφιερώνεται Πέπλος στην Αθηνά Προναία, μαζί με την ανανέωση του Οπλισμού της.
Περίφημος είναι και ο Πέπλος της Αθηνάς Αλαίας στην Τεγέα.

Ο Παυσανίας μάς διασώζει το επίγραμμα που συνόδευε τον Πέπλο που στάλθηκε από την Λαοδίκη, την κόρη του Ιδρυτή της Πάφου Αγαπήνορος:
“Λαοδίκης ὃδε πέπλος˙ ἑᾷ δ' ἀνέθηκεν Ἀθηνᾷ
πατρίδ ' ἐς εὐρύχορον Κύπρου ἀπό ζαθέας.”

Η Κλασική Πομπή άρχιζε με το πρώτο φώς της Αυγής της 28ης του μηνός Εκατομβαιώνος – Γενεθλίου από το Πομπείον, όπου φυλάσσονταν τα απαραίτητα Ιερά αντικείμενα και τα άρματα για την Πομπή.
Η Πομπή ξεκινά με το εναρκτήριο σημείο του Αθλοθέτη και πορεύεται μέσω της Παναθηναϊκής Οδού στην Αγορά με κατάληξη την είσοδο στον Ιερό Βράχο στα Προπύλαια. Κατά την διάρκεια της Πομπής αποδίδονται οι αρμόζουσες τιμές στους Δημόσιους Βωμούς και στα Ιερά που συναντά.
Από τα Προπύλαια αρχίζει η άνοδος στον Ιερό Βράχο μέχρι να παραδοθεί ο Ιερός Πέπλος στην Ιέρεια της Πολιάδος Αθηνάς, που θα αφιερωθεί στο Ιερό Ξόανο της Θεάς. Η παράδοση γινόταν αρχικά στον Αρχαίο Ναό της Αθηνάς, τον Εκατόμπεδον, και αργότερα στο Ερεχθείον.

Στους καιρούς μας η Πομπή έχει ως αφετηρία το Άγαλμα του Θησέα στην Πλατεία Θησείου, όπου αποδίδονται τιμές στον Θησέα και την Πόλη των Αθηναίων. Η Πομπή καταλήγει στον Λόφο των Μουσών όπου αποδίδονται οι αρμόζουσες Τιμές στο Ιερό Ξόανο της Θεάς.

---

ΕΟΡΤΑΣΜΟΣ ΓΕΝΕΘΛΙΟΥ ΘΕΑΣ ΠΑΛΛΑΔΟΣ

ΑΝΟΙΓΜΑ

σπονδή οίνου

Κλύτε ώ Μάκαρες Θεοί
θνητών έξοχοι φίλοι
κραταιόν του Κόσμου στήριγμα.
Κλύτε Αθάνατοι Θεοί
και χάριν σπονδών δότε βροτοίς,
πάσης παιδείης Αρετήν
μεγίστην ευτυχίαν
και περιπόθητη ευδαιμονία

ΥΜΝΟΣ ΠΛΗΘΩΝΟΣ

σπονδή οίνου

Ας μην παύσω ώ Μάκαρες Θεοί,
να σας χρωστώ ευγνωμοσύνη,
για όλα τ' αγαθά που από εσάς λαμβάνω
και έχω λάβει με χορηγό τον Ύπατο Δία.
Ας μην παραμελήσω,
αναλόγως της δύναμής μου
το καλό του γένους μου.
Το να υπηρετώ πρόθυμα το κοινό καλό,
αυτό ας θεωρώ και δικό μου μεγάλο όφελος.
Ας μην γίνομαι αίτιο κανενός κακού,
από αυτά που τυχαίνουν στους ανθρώπους,
αλλά καλού, όσον δύναμαι,
ώστε να γίνομαι κι εγώ ευτυχής,
ομοιάζοντας σ' εσάς.

ΥΜΝΟΣ ΘΗΣΕΑ

σπονδή μέλιτος

Επικαλούμαι τον ιερό βλαστό του Ποσειδώνα και της Αίθρας,
τον κραταιό Θησέα, που θνητό πατέρα έχει τον Αιγέα.
Από την Τροιζήνα κίνησες,
τελώντας τον άθλο σου τον πρώτο
σήκωσες τον βωμό του Σθενίου Διός,
παίρνοντας τα όπλα του Αιγέα
και μ’ αυτά εφόδιο πήρες τον δύσκολο τον δρόμο.
Και από τον Περιφήτη μέχρι τον Προκρούστη
μεγάλους άθλους τέλεσες.
Κι όταν καθάρθηκες από τους Φιταλίδες
στου Κηφισού τις όχθες,
θριαμβευτής στην Πόλη μπήκες.
Τους δήμους της Αττικής συνένωσες
και μια μεγάλη Πόλη γέννησες,
την δυνατή Αθήνα.

ΥΜΝΟΣ ΠΟΛΕΩΣ ΤΩΝ ΑΘΗΝΩΝ

σπονδή οίνου

Χαίρε κι εσύ Αθήνα Κραταιά
Παλλάδος Πόλη Οσία.
Ευσεβεστέρα των Πόλεων όλων.
Σε σένα άνθισαν οι τέχνες και οι επιστήμες
στην Ιερά σου γή το μάρμαρο σμίλευσε Παρθενώνες
και των Θεών αγάλματα Ιερά.
Συ η περιλάλητη και χιλιοτραγουδισμένη.
Χαίρε Αθήνα Κραταιά
Παλλάδος Πόλη Οσία
Χαίρε Αθήνα κραταιά
των Πόλεων όλων ευσεβεστέρα
Χαίρε Αθήνα κραταιά
περιώνυμη Πόλη της Θεάς.

ΥΜΝΟΣ ΕΡΙΧΘΟΝΙΟΥ

Επικαλούμαι τον Ιερό βλαστό της Αθηνάς και του Ηφαίστου
που η Γη τον κυοφόρησε και στη Θεά τον έδωσε, αυτή να τον παιδεύσει.
Καλώ τον Μέγα Φύλακα, τον Διφυή, τον Αυτόχθονα,
τον Ισχυρό της Πόλης μας Προστάτη,
που το Ιερό Ξόανο της θεάς
πρώτος αφιέρωσε στον Αρχαίο Ναό της.
Τον ιδρυτή των Αθηναίων και της Ιερής Πομπής της Παλλάδος.

Είθε Μέγα Όφιε, κραταιέ Εριχθόνιε να έλθεις με μεγάλη ισχύ,
να μας γεμίσεις δύναμη, ώστε με σθένος
Πρόμαχοι να υπερασπίζουμε την Λατρεία της Θεάς.

Σπονδή μέλιτος, Προσφορά μελόπιτων
Θυμίαμα αρωμάτων και μελιού

ΥΜΝΟΣ ΗΦΑΙΣΤΟΥ

σπονδή οίνου

Επικαλούμαι το Ιερό βλαστάρι του Διός και της Ήρας
τον Μεγασθενή Ήφαιστο.
Το Ακάματον Πυρ, τον Φωσφόρο, τον Πυρόεντα Θεό.
Αυτόν που καλλωπίζει τον Κόσμο των Θεών και των θνητών,
που αγλαά έργα τους θνητούς διδάσκει.
Χαλκέα, Πολυτέχνη, Παντοδίαιτε,
Πολύφρονε Θεέ.

Αυτόν που κατοικεί στον Ουρανό, στη Γαία
και στων θνητών τα σώματα.
Τον Κραταιό Κεραυνό, το Σκήπτρο και τη πολυθύσανη Αιγίδα
χάρισες στον Πατέρα Θεών και ανθρώπων.

Χαίρε Ήφαιστε Τεχνίτη
που μ' ένα χτύπημα
του Χαλκήλατού σου Πέλεκυ
αναπήδησε η Θεά
απ' του Πατρός μας
το σεπτό κεφάλι.

ΥΜΝΟΣ ΔΙΟΣ

σπονδή οίνου

Ζεύ πολυτίμητε, Ζεύ άφθιτε
Ζήναν Θεόν τον άριστο αείσομαι
Ευρύοπα και κρείοντα Τελεσφόρον.

Ω Βασιλεύ δια σην κεφαλήν
εφάνη τα δε Θεία
Ζεύ Κρόνιε, σκηπτούχε
Καταιβάτα
Φυτάλιε Ζεύ.

Παντογένεθλε, αρχή πάντων
πάντων τετελευτή
Αστραπαίε, Βρονταίε, Κεραύνιε
Φυτάλιε Ζεύ.
Ζεύ κεφαλή, Ζεύ μέσα
Διός δε πάντα τέτυκται

Ζεύς Άρσην γέννετω
Ζεύς άμβροτος έπλετο νύμφη.
Ζεύ πάτερ, κεραύνιε, αστραπαίε,
βρονταίε, Γεννήτορα Δία.

Παντογένεθλε Θεέ
στην Κεφαλή σου κυοφόρησες
της Μήτιδος το Κραταιό βλαστάρι.

Χαίρε Γενέθλιε Θεέ
Δία Αγαθέ Θεέ.

ΥΜΝΟΣ ΠΑΛΛΑΔΟΣ

σπονδή οίνου, ελαίου

Μεγίστη Θεά Παλλάδα, χρυσοστέφανη Αθηνά,
του Κόσμου Θεά μεγάλη,
πάνοπλη ξεπήδησες απ' του Πατρός μας
το σεπτό κεφάλι.
Θεά παρθένα που διεγείρεις μέσα μας
τον άφθαρτο και φωτεινό Νου.
Ασπιδοφόρα Άχραντη,
που πρυτανεύεις του Σύμπαντος Κόσμου.
Αδάμαστη Μήτιδα, που ενώνεις τις αντιθέσεις,
Κόρη τριτογένεια, άνθος λαμπρό στην όψη.
Συ, ο νους του Πατρός, γέμισες με νόμους
του Σύμπαντος το Κάλλος.
Συ, αυτά που υπάρχουν,
αυτά που θα γίνουν
κι αυτά που έχουν γίνει.
Ένδοξη Θεά, Γλαυκομμάτα Κόρη,
δωσ' μου δύναμη κι έρωτα ικανό να με ανεβάσει
από τους κόλπους της Γαίας,
στον ολόφωτο Όλυμπο.

Χαίρε Θεά ασπιδοφόρα
Σώζε Πόλη και Πολίτες.

ΚΛΕΙΣΙΜΟ

σπονδή οίνου

Χαίρετε ω Άνακτες Θεοί
μεθ' ημών αεί εστέ
κι εσείς μεν ούτω χαίρεστε
παύσατε νούσους χαλεπάς
και λύπες αποδιώξτε.