Ο Ιερέας και η Ιέρεια είναι οι εκπρόσωποι του Οίκου προς την Εστία, τους Εφέστιους Θεούς και τους Προγόνους, τελώντας τις εορτές του Οίκου.
Σε Πολιτειακό επίπεδο εκπροσωπούν την Κοινότητα στις Δημοτελείς εορτές προς τιμήν Θεών, Ηρώων και Προγόνων τελώντας τις Θυσίες, φροντίζοντας συγχρόνως για την εύρυθμη λειτουργία του Ναού του Θεού ή της Θεάς που υπηρετούν, ακολουθώντας τη θέσμιον Παράδοση.
Ο Ιερέας και η Ιέρεια τυγχάνουν μεγάλου σεβασμού και αποδοχής και η θητεία τους πρέπει να είναι άψογη. Το αξίωμα του Ιερέα είναι τεκμήριο υψίστης τιμής. Ιερατική τάξη δεν νοείται στην Ελληνική Θρησκεία, μήτε Ιερά βιβλία.
Ο Έλληνας Ιερέας δεν κατηχεί, δεν διδάσκει δόγματα και ηθικές αρχές, που έχουν ανάγκη οι νέες ιστορικές Μονοθεϊστικές θρησκείες καθότι δημιουργήματα.
Ο ‘Έλληνας μαθαίνει και κυρίως ασκεί την Λατρεία του από παιδί, μετέχοντας σε μια ζώσα, άχρονη κι εθιμική Παράδοση που καθορίζει τον κύκλο του βίου του. Ο Λατρευτικός αυτός κύκλος που τον ακολουθεί από την γέννησή του μέχρι τον θάνατό του, δεν αφήνει τον Έλληνα μόνο του σε αυτήν την ζωή και τον καθιστά εν δυνάμει Ιερέα ή Ιέρεια. Η Συλλογικότητα, η ενεργή συμμετοχή είναι το όχημα με το οποίο πορεύεται και καθορίζει τη Ζωή του. Η Ελληνική θρησκεία δεν είναι προσωπική υπόθεση ή μια εξατομικευμένη πνευματική θρησκεία. Η Ελληνική θρησκεία δεν είναι πνευματική θρησκεία. Είναι μια “ ἐν τοῖς πράγμασι” Παραδοσιακή θρησκεία που δίνει μορφή στο Σύμπαν και Αιώνια Ουσία, είναι Ανθρωπομορφική, Ζωομορφική, Φυτομορφική και κυρίως θρησκεία “ἐν τῇ πράξει”.
Η Τελετή είναι πράξη συλλογική, όχι ατομική. Είναι πράξη ενιαία που αγγίζει τον χώρο και τον χρόνο, τα όντα ως σύνολο. Μεταμορφώνει ψυχικά, νοητικά και σωματικά την Κοινότητα ως σύνολο και χωριστά τον καθένα, όχι ως μια Νοητική και Ψυχική συμφωνία, αλλά ως μια πράξη ομοίων.
Η Τελεστική έκφραση αποτελεί πράξη και δημιουργεί πραγματικότητα. Η Τελετή είναι αυθύπαρκτη οντότητα που νοηματοδοτεί τον χώρο και τον χρόνο κατά την διάρκεια της δράσης της.
Ο σύγχρονος Έλληνας Ιερέας έχει δύσκολο έργο να εκπληρώσει αφού η συνέχεια της Παράδοσής μας διεκόπη βάναυσα, βάρβαρα, με βαρύ φόρο αίματος από τα μισόζωα στίφη των Μονοθεϊστικών αιρέσεων του Ιουδαϊσμού. Είναι υποχρεωμένος να βρει τη συγκολλητική ουσία της Παραδόσεως, ν’ ανασυνθέσει μέρη για τα οποία δεν υπάρχουν στοιχεία, να τα δοκιμάσει αν λειτουργούν και να τα παραδώσει ασφαλή και λειτουργικά. Να συνθέσει νέους, “Παρθένους” Ύμνους και να τους άδει ή ν’ απαγγείλει “εκ στήθους”, από το κέντρο της Καρδιάς, της φωνής και της πνοής, τιμώντας τη δύναμη της “αγηράτου μνήμης” και όχι διαβάζοντάς τους από ένα χαρτί το οποίο αποκόπτει τον Ιερέα από τις Ιερατικές χειρονομίες και δείχνει αδυναμία να μεταδώσει και να συγχρονίσει τη δύναμη του Νου με την από στήθους δύναμη του Ύμνου. Η ανάγνωση γραφών είναι Μονοθεϊστική συνήθεια.
“Ἀλλ᾽ ὅτε δὴ ὄπα τε μεγάλην ἐκ στήθεος εἵη”
Ιλιάδα
Η Τελετή δεν είναι μια αυθόρμητη εκδήλωση, αλλά χρήζει σχεδιασμού και κανόνων. Ο Ιερέας ή η Ιέρεια δρα χωρίς ιδεολογικές, πολιτικές, φιλοσοφικές ή άλλου είδους αγκυλώσεις. Είναι Ιερέας – Ιέρεια όλων των Θεραπευτών των Θεών και στον Τελεστικό Κύκλο είναι όλοι Ίσοι. Ο Ιερέας – Ιέρεια καλείται σε μια Τελετή να συγχρονίσει τους Συμπαντικούς Ρυθμούς με τους κατά τόπους Ρυθμούς της Γαίας και τους Ρυθμούς των συμμετεχόντων. Αν είναι δυνατόν ν’ ακούσει την Καρδιά τους να χτυπά, τον σφυγμό τους, τις ανάσσες τους. Να επιτύχει συγχρονισμό των Ρυθμών και να διαχύσει την Ψυχική Ενέργεια που επιτυγχάνεται με την Μέθεξη αυτών. Ο Ιερέας-Ιέρεια σε μια Τελετή, αφουγκράζεται, βλέπει, οσφραίνεται, άπτεται αυτής.
Τα Έθιμα του Οίκου και οι Εορτές του, μεταδίδονται από τον Πατέρα και τη Μητέρα στους απογόνους τους μέσω της ενεργητικής συμμετοχής τους σε αυτά, ώστε αυτοί να είναι έτοιμοι να συνεχίσουν τον Κύκλο της Οικιακής Λατρείας όταν ιδρύσουν την δική τους Εστία στον νέο τους Οίκο. Ο νέος αυτός Οίκος θα συμπεριλάβει στην Προγονική Λατρεία τούς παππούδες και τις προμήτορες καθώς και τους γονείς όταν αυτοί περάσουν το κατώφλι του Άδη, διευρύνοντας την Προγονική Μνήμη, μεγαλώνοντας τον Κύκλο των Προγόνων.
Η θητεία του Ιερέως στην Δημοτελή Λατρεία είναι ετήσια και ξεκινά τη Νεομηνία του μηνός Γενεθλίου. Ο Ιερέας παραλαμβάνει την Ιερατική Ράβδο από τον προηγούμενο με ειδική Τελετή και δίνει Όρκο Αγαθής υπηρεσίας σε Θεούς, Πολιτεία και Λαό. Ο Ιερέας και η Ιέρεια πρέπει να είναι αρτιμελείς, αφού η Υπηρεσία τους είναι μια πολυδιάστατη διαδικασία.
Η εκλογή του Ιερέως ή της Ιέρειας γίνεται με κλήρωση ή ψηφοφορία, διαδικασία που αποφασίζεται κατ’ ανάγκη. Η κλήρωση προτείνεται διότι είναι εγγύτερα προς το Θεϊκό στοιχείο, είναι αντικειμενική, δίκαιη. Ο Ιερέας – Ιέρεια, κατά την διάρκεια της θητείας του, απέχει Θεσμικά από την Πολιτική εργασία του και αμοίβεται ισόποσα με τον μισθό του Προέδρου του Αρείου Πάγου.
Ο Ιερέας – Ιέρεια είναι υποχρεωμένοι να προσέρχονται στον Ναό τουλάχιστον 15 ημέρες του Μήνα (πέντε ημέρες το κάθε Δεκαήμερο) και να υπηρετούν. Κατά την παρουσία τους στον Ναό ενδύονται την Ιερατική Ενδυμασία με τα χρώματα του Θεού ή Θεάς που υπηρετούν. Επίσης στεφανώνονται και εύχονται στην Εστία του Ναού υπέρ Θεών, Πολιτείας και Λαού. Αφού επιτελέσουν τα καθήκοντά τους, μπορούν αν θέλουν να κοιμηθούν στα δωμάτια των Ιερέων πλησίον του Ναού. Κατά την αναχώρησή τους από τον Ναό φορούν τα πολιτικά τους ρούχα κι επιστρέφουν στην Κοινωνία.
Η Ιερατική Ενδυμασία κατά την διάρκεια της Εορτής του Θεού ή της Θεάς που υπηρετούν ή τιμούν με την παρουσία τους Εορτές άλλων Θεών είναι Μεγαλοπρεπής, ποδήρης, με ζώνη και η εμφάνιση συνοδεύεται από την Ιερατική Ράβδο.
“πέπλοι ποδήρεις· ἐπὶ κάρᾳ δ᾽ ἔσται μίτρα”
Ευριπίδης, Βάκχαι
Στα καθήκοντά τους περιλαμβάνεται και η διαχείριση των Οικονομικών του Ναού, για τα οποία θα λογοδοτήσουν στο τέλος της θητείας τους.
Ο Ιερέας ή η Ιέρεια μπορούν να είναι άγαμοι ή έγγαμοι, όλων των ηλικιακών βαθμίδων, αφού λάβουν στην ηλικία των τριών ετών το πρώτο τους Στεφάνι κατά την Τελετή Στεφάνωσης των Νηπίων στις Χόες των Ανθεστηρίων, αρκεί να μην έχουν διαπράξει εκούσιο φόνο, προδοσία ή φέρουν βαρύ Μίασμα Ιεροσυλίας.
Ο/η Νεωκόρος είναι το δεύτερο τη τάξει Ιερατικό αξίωμα και χρήζει μεγάλου σεβασμού και τιμών. Τα καθήκοντά του είναι η Ναοφύλαξη, η ασφάλεια του Ιερού, η συντήρηση του Ιερού Αγάλματος, η λειτουργικότητα του Ναού. Η αμοιβή του ανέρχεται στον μισθό του Αντιπροέδρου του Αρείου Πάγου. Ο/Η Νεωκόρος αντικαθιστά τον Ιερέα – Ιέρεια στα καθήκοντά του όταν αυτός για λόγους ανωτέρας βίας δεν μπορεί να επιτελέσει το έργο του ( λόγου χάριν λόγω απώλειας στενού συγγενή ή φίλου ή ασθένειας).
Ο/Η Ιεροποιός είναι υπεύθυνος με την βοήθεια τριών Επιμελητών για την ευκοσμία, την καθαριότητα του Ναού, τη συντήρηση του Ιερού Πυρ της Εστίας ώστε αυτό να είναι Άσβεστον. Στα καθήκοντά τους είναι η συντήρηση του Βωμού του Ιερού, η περιποίηση του Ιερού Περιβόλου και η προετοιμασία του χώρου του Βωμού για την Εορτή του Θεού ή της Θεάς. Ο/Η Ιεροποιός συνοδεύει τον Ιερέα ως υπεύθυνος της οργάνωσης της Ιερής Πομπής και τίθεται δίπλα του. Την Πομπή θα υποδεχτεί στο Ιερό ο Νεωκόρος συνοδευόμενος από δύο εφήβους – έφηβες Δαδούχους. Η αμοιβή του ανέρχεται στον μισθό του Εισαγγελέως του Αρείου Πάγου και των Επιμελητών αυτού των Μελών- Δικαστών.
Ο-Η Ιεροταμίας είναι υπεύθυνος για τα Οικονομικά του Ιερού, διαχειρίζεται τα έσοδα και τα έξοδα, καθορίζει το ύψος των εξόδων των Θυσιών και Προσφορών του Ιερού και φροντίζει για τον εφοδιασμό του Ναού με τα απαραίτητα αγαθά. Είναι διαχειριστής της περιουσίας του Ιερού και δίνει λόγο των πεπραγμένων του στον Ιερέα – Ιέρεια σε μηνιαία βάση. Η αμοιβή του ανέρχεται στον μισθό ενός Διευθυντή Εφορίας.
Η θητεία όλων των αξιωμάτων είναι ενός Έτους και όλοι λογοδοτούν μετά το πέρας των καθηκόντων τους.
Όλοι οι Ιερείς του Ναού μπορούν να προτείνουν σχέδια βελτίωσης της λειτουργίας του στον Ιερέα κι αυτός να νομοθετήσει γενικώς για θέματα που άπτονται της Λατρείας, παρουσιάζοντας τους Νόμους προς έγκριση από την Κοινότητα των Πολιτών.
Ο Ιερέας δεν είναι αποκλεισμένος από την Κοινωνική ζωή, αντιθέτως μετέχει αυτής και απολαμβάνει προνομίων. Μπορεί να συνευρίσκεται με τον-την σύντροφό του, εκτός από το διάστημα που είναι αφιερωμένος στην οργάνωση της Εορτής του Θεού. Φυσικά λόγω της φύσης της Ελληνικής Λατρείας θρησκευτική εξουσία δεν δύναται ν’ ασκηθεί κατ’ οιονδήποτε τρόπο. Ο Ιερέας προσφέρει την βοήθειά του για θέματα που άπτονται της Ελληνικής Λατρείας όπου του ζητηθεί.
Μια ιδιαίτερη περίπτωση είναι αυτή των Ιερέων – Ιερειών του Ασκληπιού. Ο επικεφαλής Ιερέας-Ιέρεια όπως και οι υπόλοιποι Αξιωματούχοι πρέπει να ασκούν την Ιατρική Τέχνη ή να υπηρετούν στον ευρύτερο τομέα της Υγίειας.
Ο Ιερέας ή η Ιέρεια είναι οι ανώτατοι άρχοντες των Ασκληπιείων και Ιερείς του Σωτήρα Ασκληπιού. Είναι υπεύθυνοι για την οργάνωση της Λατρείας και της εποπτείας των Λατρευτικών Τελετών σε καθημερινή βάση.
Η Νεοκώρος των Ασκληπιείων είναι αποκλειστικά γυναικείο αξίωμα και είναι υπεύθυνη για την Λατρεία των θηλυκών Θεοτήτων της Λατρείας, όπως τη Σώτειρα Υγιεία, την θεραπεύτρια Ιασώ, την Ακεσώ που επουλώνει τις πληγές, την Πανάκεια που θεραπεύει κάθε νόσο και συνδέεται με την Βοτανολογία, την Αίγλη που δίνει την λάμψη της υγείας ύστερα από ασθένεια.
Ο/Η Πυρφόρος είναι αξίωμα επικουρικό των Ιερέων και υπευθύνων των Ιερών Αναθημάτων. Αντικαθιστούν τους επικεφαλής Ιερείς όταν αυτοί δεν μπορούν ν’ ασκήσουν το έργο τους για λόγους ανωτέρας βίας.
Οι Ναοφύλακες έχουν αρμοδιότητα την φύλαξη του Ιερού και συνεπικουρούμενοι από ικανό αριθμό προσωπικού, για την ευκοσμία και την καθαριότητα.
Οι Ιερομνήμονες είναι υπεύθυνοι για την άριστη κατάσταση των Βωμών και του Ιερού Περιβόλου τους, επιβλέπουν των Θυσιών, είναι οι Ταμίες του Ασκληπιείου, φροντίζουν για τις δαπάνες και τα έσοδα του Ιερού και αναφέρονται μηνιαίως στον επικεφαλής Ιερέα ή Ιέρεια.
Όλων των αξιωματούχων η Θητεία είναι Ετήσια και η εκλογή τους γίνεται διά κλήρου, ύστερα από Επίκληση του Επήκοου Θεού. Κάθε 18η ημέρα του Μήνα οι Ιερείς και οι Ιέρειες του Ασκληπιού τελούν θυσίες κι εύχονται υπέρ της Δημοσίας Υγίειας.
Ο θεσμός του Αρχιερέα δεν υπάρχει στην Ελληνική αντίληψη των Ιερατικών αξιωμάτων. Ο Ηρόδοτος μάς λέει πως το αξίωμα αυτό είναι σύνηθες στην Αιγυπτιακή Θρησκεία, “καὶ ἐν ταύτῃσι ἀρχιερέας καὶ βασιλέας ἑκατέρους τοσούτους γενομένους.”. Επίσης συνηθίζεται στην Ιουδαϊκή Θρησκεία, από την οποία δανείστηκε ο Χριστιανισμός το αξίωμα του Αρχιεπισκόπου, καθώς και στην Ρώμη ο Pontifex Maximus είναι ο Αρχιερέας του Κολλεγίου των Ποντιφίκων.
Στην Αθήνα υπήρχε το αξίωμα του Άρχοντος Βασιλέως, με αρμοδιότητα τον συντονισμό και την εποπτεία των Παραδοσιακών Τελετών. Στις αρμοδιότητές του ήταν και η εκδίκαση θρησκευτικών υποθέσεων. Έπρεπε να είναι νυμφευμένος και η σύζυγός του εν ζωή.
Στους σύγχρονους καιρούς είναι ανάγκη η θέσπιση ενός συντονιστή κι επιβλέποντα των Πανελληνίων εορτών. Αρμοδιότητές του είναι η σύνταξη και δημοσίευση του Ιερού Σεληνιακού Ημερολογίου, η παρουσία του στις Πανελλήνιες εορτές ως ο Ανώτατος Ιερουργός αυτών. Η θητεία του είναι Ετήσια και η αμοιβή του είναι ίση με τον μισθό του επικεφαλής της Χώρας.
H Ιερατική ράβδος είναι διακριτικό σημείο του αξιώματος του Ιερέα, δεν αποτελεί σκήπτρο, ούτε αναγνωριστικό σημείο εξουσίας, αλλά λειτουργεί όπως αυτή των Ραψωδών.
Η μορφή της ποικίλει ανάλογα με τον Θεό ή Θεά που υπηρετεί ο Ιερέας. Ο Ιερέας ή η Ιέρεια του Ασκληπιού φέρει Ράβδο από Ελιά ή Δάφνη πάνω στην οποία ελίσσεται ένας Όφις, του Ερμού το Κηρύκειο, του Διός δρύινη κεκοσμημένη με Αετό στην κορυφή, του Διονύσου Θύρσο, της Δήμητρας από ξύλο Συκής διακοσμημένο με σκαλιστό άνθος στάχυ στην κορυφή.
Οι Ιερείς ή οι Ιέρειες μπορούν ν’ αρνηθούν την είσπραξη της αμοιβής τους αν το επιθυμούν, με τον όρο αυτός να διατεθεί στον Ναό ή σε άλλο Δημωφελή σκοπό. Στην δεύτερη περίπτωση το 1/5 της αμοιβής αφιερώνεται στον Ναό.
Οι Ιερείς υπηρετούν συνήθως αρσενικές Θεότητες και οι Ιέρειες θηλυκές, εξαιτίας κυρίως της φυσικής κλίσης, δηλαδή ως διακριτές βιοψυχικές οντότητες. Υπάρχουν όμως κι εξαιρέσεις όπως αυτή της Πυθιάδος, Ιέρειας του Πυθίου Απόλλωνος, οι Πελειάδες Ιέρειες του Δωδωναίου Διός, οι Γεραρές Ιέρειες του Διονύσου, ο Ιεροφάντης της Ελευσινίας Δήμητρος και Περσεφόνης.
Ενώ στην Κλασική εποχή η Γυναίκα είναι πολιτικά αδρανής, η Ελληνική Θρησκεία δεν γνωρίζει μονοπάτια αποκλεισμού λόγω φύλου. Αντιθέτως Γυναίκες και Άνδρες υπηρετούν ισότιμα τους Θεούς. Οι Γυναίκες Ιέρειες τυγχάνουν ιδιαίτερου σεβασμού και αναγνώρισης και καταλαμβάνουν κορυφαίες Ιερατικές υπηρεσίες, όπως αυτής της Ιέρειας της Αθηνάς Πολιάδος στην Πόλη των Αθηνών, της Ιέρειας της Ήρας στο Ηραίον του Άργους που δίνει και τ’ όνομά της στο Αργίτικο Έτος, η Ιέρεια της Αφροδίτης στον Ιερό βράχο της Θεάς στον Ακροκόρινθο, με μεγάλη επιρροή στην οικονομική, κοινωνική και κυρίως Λατρευτική ζωή της Κορίνθου.
Η Θεανώ Ιέρεια της Αθηνάς στο Ίλιον, η Άγλαυρος, η Λυσιμάχη ισόβια Ιέρεια της Πολιάδος Αθηνάς που υπηρέτησε για 64 έτη, η Φανοστράτη που διαδέχθηκε την Λυσιμάχη, η Μνησώ, η Χρυσηίδα επίσης Ιέρεια της Πολιάδος, η Ιέρεια της Ήρας στο Άργος Χρυσηίδα, η Χοιρίνη, οι Πελειάδες Προμένεια, Τιμαρέτη και Νικάνδρη, η Ηρώ Ιέρεια της Αφροδίτης, η Ηροφάντα Ιέρεια της Δήμητρας, η Ιέρεια της Δήμητρας Χαμύνης στην Ολυμπία ήταν η μόνη Γυναίκα που παρακολουθούσε τους Ολυμπιακούς Αγώνες, αφού μέρος της Λατρείας της Θεάς αποτελούσαν και οι Αγώνες.
Όλες οι Ιέρειες της Αθηνάς κληρονομούν το Ιερό κλειδί που κλειδώνει το μέρος του Ναού όπου φυλάσσονται τα Ιερά αντικείμενα της Θεάς. Καλούνται Κλειδούχοι, φέροντας την προσωνυμία της Αθηνάς Κλειδούχου.
Οι Γυναίκες συμμετέχουν με κάθε τρόπο στην Λατρευτική ζωή της Πόλης, με κυκλικούς χορούς, λειτουργώντας υπαίθριους Βωμούς, με μουσικά όργανα, οδηγούν ή συμμετέχουν στις Πομπές, άδουν Ύμνους.
Αυτό που απαιτεί η Ελληνική Θρησκεία είναι η ύπαρξη της Ευσέβειας, που αποτελεί τον θεμελιώδη λίθο της.
“γιατί σε γνώρισα να ζεις
μέσα την πιο άθλια τη ζωή
κι όμως στους νόμους που είναι από τη φύση
οι πιο άγιοι απ᾽ όλους, έχεις τ᾽ αριστεία
μ᾽ αυτή σου την ευσέβεια στο Δία.”
Σοφοκλής, Ηλέκτρα